Kanser tedavileri, özellikle kemoterapi ve radyasyon terapisi gibi yöntemler, bağışıklık sistemini zayıflatabilir. Bağışıklık sistemi, vücudu enfeksiyonlara ve hastalıklara karşı savunur. Bu sistemin düzgün çalışmaması durumuna bağışıklık baskılanması ya da bağışıklık sistemi zayıflaması denir. Bu durum enfeksiyon riskini artırır ve bazı enfeksiyonlar aşı yoluyla önlenebilir. Aşılama, enfeksiyonlara karşı koruma sağlamak amacıyla uygulanan bir tedavi yöntemidir.
Aşı Olmanız Gerekip Gerekmediğini Nasıl Anlarsınız?
Enfeksiyon riski; daha önce yaptırılmış aşılar, geçirilmiş enfeksiyonlar ve bağışıklık sisteminin ne kadar zayıf olduğuna göre değişiklik gösterir. Tüm kanser tedavileri aynı düzeyde risk oluşturmaz. Örneğin, lösemi tedavisinde kemoterapi gören kişilerde enfeksiyon riski, solid tümör tedavisi görenlere göre daha yüksektir.
Aşılamayla ilgili her konuda doktorunuzla veya sağlık ekibinizle görüşmelisiniz. Canlı aşılar, zayıf bağışıklık sistemi olan kişiler için tehlikeli olabilir. İnaktif aşılar genellikle daha güvenlidir ancak etkileri bağışıklık sistemi yeterince güçlü olmadığında sınırlı olabilir.
Bağışıklama İçin Genel Kurallar
Kök hücre nakli (kemik iliği nakli) yapılmış kişiler için de özel aşı protokolleri uygulanır. Nakil öncesinde kişiye özel aşılar yapılır; bağışıklık sistemi toparlandıktan sonra bu aşıların tekrarı gerekir.
Radyoterapi kol veya üst vücut bölgesinde uygulandıysa, aşılar vücudun diğer tarafına yapılmalıdır. Kombinasyon kontrol noktası inhibitörleri kullanılıyorsa, aşı yaptırılmamalıdır.
Seyahat planı olan kişiler için de özel aşı önerileri bulunur. Aşıların etkili olabilmesi için seyahatten birkaç ay önce uygulanmaları gerekebilir. Gerekli aşılar; yaş, sağlık durumu ve seyahat edilen bölgeye göre değişiklik gösterebilir.
Aşı Çeşitleri
İnaktif Aşılar
İnaktif aşılar, virüsün öldürülmüş formunu içerir. Bu aşılar kemoterapi öncesinde, ideal olarak tedaviden en az 2 hafta önce yapılmalıdır. Kemoterapi sırasında uygulanırsa koruma oranı düşük olabilir, bu nedenle bağışıklık sistemi toparlandıktan sonra tekrar yapılması önerilir.
Canlı Aşılar
Canlı aşılar, virüsün zayıflatılmış bir versiyonunu içerir. Zayıf bağışıklık sistemine sahip bireyler canlı aşı yaptırmamalıdır. Canlı aşılar, kemoterapiden en az 4 hafta önce veya tedavi bittikten 3 ila 6 ay sonra uygulanabilir.
Aile ve Ev Halkı
Zayıf bağışıklık sistemine sahip kişilerin çevresindeki bireylerin önerilen tüm aşıları yaptırması enfeksiyon riskini azaltır. Bu kişiler arasında eş, çocuklar, ebeveynler ve birlikte yaşanılan diğer bireyler yer alır. Özellikle suçiçeği ve grip gibi bulaşıcı hastalıklara karşı bağışıklık sağlanmalıdır.
Kök hücre nakli olan bireyler, canlı aşı yaptırmış kişilerden geçici olarak uzak durmalıdır.
Grip Aşısı
Kanserli bireylerde grip daha ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle her yıl grip mevsimi öncesinde, tercihen sonbaharda, inaktif grip aşısı yaptırmak önemlidir. Canlı grip aşıları burun spreyi şeklinde uygulanır ve kanserli kişiler tarafından kullanılmamalıdır.
Aşı öncesinde doktorla görüşmek gerekir. Genellikle kemoterapi başlamadan 2 hafta önce veya tedavi kürleri arasında uygulanmalıdır. Hedefe yönelik tedavi veya radyoterapi gören kişiler aşı olabilir. İmmünoterapi (kontrol noktası inhibitörleri) alanlar, aşı zamanlamasını doktorlarıyla belirlemelidir.
Ev halkı üyeleri mutlaka grip aşısı olmalıdır.
Zona Aşısı (Varisella Zoster)
Kanser hastaları, özellikle kan kanseri ve lenfoma hastaları, zona riski altındadır. Shingrix adlı inaktif zona aşısı bu bireyler için uygundur ve hastalığı neredeyse tamamen önleyebilir. Aşı, 2 ila 6 ay arayla iki doz olarak uygulanır.
Aşı zamanı, kemoterapi sonrasındaki 6 ay içerisinde yapılmamalıdır. Aşı öncesinde mutlaka sağlık ekibiyle görüşülmelidir.
Diğer Aşılar
Zatürre Aşısı (Pnömokok Aşısı)
Zatürre riski yüksek olan hastalar (örneğin multipl miyelom, akciğer kanseri, kronik lenfositik lösemi veya lenfoma hastaları) bu aşıyı tedavi öncesinde yaptırmalıdır. Etkisi 10 ila 15 yıl sürebilir.
Diğer Önerilen Aşılar
- Tetanos, difteri ve boğmaca (Tdap) aşısı
- Hepatit B aşısı
- Menenjit aşısı
- HPV aşısı
- Hepatit A aşısı
Tüm bu aşılar hakkında doktorunuzla görüşmeniz önerilir. Uygulama zamanı ve türü, sağlık durumunuza göre değişebilir.