Trombositopeni, kandaki trombosit seviyesinin normalin altına düşmesiyle oluşan bir durumdur. Trombositler, kemik iliğinde üretilen ve kanın pıhtılaşmasını sağlayan hücrelerdir. Trombosit sayısının düşük olması, hafif travmalar sonucunda bile morarma ya da kanamaya neden olabilir.
Trombositlerin Normal Seviyesi
Trombosit düzeyi kişiden kişiye ve laboratuvara göre farklılık gösterebilir. Genellikle normal aralık 150.000–300.000/mm³’tür. Trombosit sayısı 150.000/mm³’ün altına düştüğünde trombositopeniden söz edilir.
Trombositopeni Nedenleri
Kemik İliği Üretiminin Azalması
Kemik iliğinin yetersiz çalışması trombosit üretimini düşürebilir. Lösemi gibi kanser türleri trombositopeniye yol açabilir.
Kanser Tedavileri
- Kemoterapi
- Biyolojik tedaviler
- Radyoterapi (özellikle pelvik bölgeye uygulandığında)
Bu tedaviler kemik iliğini baskılayarak trombosit üretimini azaltabilir.
Dalak Sorunları
- Hipersplenizm (dalağın büyümesi)
- Kanserin dalağa yayılması
Dalak fazla miktarda trombositi kan dolaşımından uzaklaştırarak seviyelerin düşmesine neden olabilir.
Trombositopeni Belirtileri
Belirtiler, trombosit sayısı kritik seviyelere indiğinde ortaya çıkabilir. Bu belirtiler genellikle kemoterapi başlangıcından 10–14 gün sonra belirgin hale gelir.
Yaygın Belirtiler
- Kolay morarma
- Cilt altında kırmızı noktalar (peteşi)
- Diş eti ve burun kanamaları
- Kesiklerden uzun süren kanamalar
- İdrarda pembe, kırmızı veya kahverengi renk
- Kanlı veya siyah dışkı
- Kan veya kahve telvesine benzer kusma
- Uzun süren ve yoğun vajinal kanama
- Şiddetli baş ağrısı, bulanık görme, bilinç değişiklikleri
Trombositopeni Tanısı
Tıbbi Değerlendirme
- Belirtilerin sorgulanması
- Kullanılan ilaçların ve tedavi geçmişinin değerlendirilmesi
- Fiziksel muayene
Tanı Testleri
- Kan testleri (trombosit düzeyi, pıhtılaşma süresi)
- Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi (altta yatan nedenin belirlenmesi için)
Kanama ve Morarmayı Önleme
Ağız Bakımı
- Dişleri yumuşak fırçayla nazikçe fırçalayın
- Diş ipi dikkatli kullanılmalı veya geçici süreyle bırakılmalı
- Dudakları nemli tutmak için dudak kremi veya vazelin kullanılabilir
Vücut Koruma Yöntemleri
- Temas sporlarından ve ağır fiziksel aktivitelerden kaçının
- Kesici aletlerle çalışırken dikkatli olun
- Cilt bakımında yumuşak ürünler tercih edin
- Elektrikli tıraş bıçağı kullanın
- Bahçede eldiven giyin
- Kabızlığı önleyin, yeterli lif ve sıvı tüketin
- Cinsel aktivite ve bazı fiziksel terapiler hakkında sağlık ekibine danışın
Kanama Yönetimi
Burun Kanaması
- Baş öne eğik şekilde oturun
- 10 dakika boyunca buruna soğuk kompres uygulayın
Ağız ve Diş Eti Kanamaları
- Baskı uygulanabiliyorsa hafif baskı uygulayın
- Uygulanamıyorsa ağızda buzlu su tutun veya buz emilerek tüketin
Kesikler ve Yüzeysel Kanamalar
- Temiz bezle en az 10 dakika baskı uygulayın
- Yaralı bölgeyi kalp seviyesinin üstüne kaldırın
Cilt Altı Kanamalar
- Soğuk kompresle baskı uygulayın
- Bölgeyi kalp seviyesinin üstünde tutun
Trombositopeni Tedavisi
Tedaviye Yönelik Müdahaleler
Kanseri tedavi etmek için yapılan işlemler trombositopeniye neden olabilir. Bu durumda:
- Kemoterapi dozu azaltılabilir
- Tedavi döngüleri arasındaki süre uzatılabilir
Trombosit Transfüzyonu
- Trombosit sayısı 20.000/mm³ altındaysa ve kanama varsa uygulanır
- Transfüze edilen trombositler genellikle 3 gün etkili olur
Büyüme Faktörleri
Vücudun trombosit üretimini artırmak için ilaçlar verilebilir. İnterlökin-11 gibi büyüme faktörleri trombositopeniyi önlemede yardımcı olabilir.
Enfeksiyon Yönetimi
- Ateş ve enfeksiyon trombosit ihtiyacını artırır
- Transfüzyon öncesi enfeksiyon kontrolü için ilaçlar verilebilir