Bazı kanser tedavileri sonrasında işitme sorunları gelişebilir. Bu sorunlar, tedavi sürecinin hemen sonrasında veya daha uzun süre sonra ortaya çıkabilir. İşitme kaybı yaşayan hastalar, sağlık ekibiyle görüşerek durumu izlemeli ve tedaviye yönelik plan geliştirilmelidir. İşitme kaybı, bazen kulağa baskı yapan tümörler gibi başka sağlık sorunlarının da belirtisi olabilir.
Kulaklar ve İşitme Sistemi
Kulaklar doğuştan tamamen oluşmuş olsa da, işitme süreci beynin gelişimiyle paralel olarak, yaşamın ilk 3 yılında önemli bir gelişim gösterir. Kanser tedavisi sonrasında bebekler ve çocuklar, işitme sorunları yaşama riski daha yüksek olabilir. Bazı tedavi türlerinin geç etkileri, kalıcı işitme kaybına neden olabilir ve bu da çocukların konuşma gelişimini zorlaştırabilir.
Kulakların Çalışma Prensibi
Kulaklar, sesi toplar ve işler, beynimize sinyaller gönderir. Ayrıca dengeyi sağlamak için de önemli bir rol oynar. Her kulak üç ana bölümden oluşur:
Dış Kulak
Dış kulak, kulağın görünür kısmını ve kulak kanalını içerir. Kulak kiri, kulak kanalını temizler ve enfeksiyonlarla mücadele eder.
Orta Kulak
Orta kulak, kulak zarından iç kulağa bağlanan üç küçük kemikten oluşur. Burada ses dalgaları titreşime dönüşür ve iç kulağa iletilir. Orta kulakta ayrıca östaki borusu bulunur. Bu boru, kulak basıncını dengeleyerek kulak zarının her iki tarafında da eşit basınç sağlar.
İç Kulak
İç kulakta koklea yer alır. Koklea, sıvıyla dolu ve minik sinir kıllarıyla kaplı bir yapıdır. Ses, kokleaya ulaşarak titreşimlere dönüşür ve beyne iletilen sinir sinyalleri oluşturur.
Kanser Tedavilerinin İşitmeye Etkileri
Kanser tedavileri ve diğer faktörler, işitme sorunlarına neden olabilir. Bu sorunlar genellikle tedavi sürecinin ardından gelişir.
Kemoterapi
Kemoterapi ilaçları, özellikle sisplatin ve karboplatin gibi platin bileşenleri, iç kulakta bulunan kokleaya zarar verebilir. Yüksek doz kemoterapi, kalıcı işitme kaybı ya da denge sorunlarına yol açabilir. Bazı insanlar düşük dozlarda dahi işitme kaybı yaşayabilirken, diğerleri yüksek dozlarda herhangi bir sorun yaşamaz. Genetik faktörlerin bu durumu nasıl etkilediği üzerine araştırmalar yapılmaktadır.
Radyasyon Tedavisi
Baş, kulak veya beyne uygulanan radyasyon tedavisi, işitme sorunlarına yol açabilir. Radyasyon tedavisinin etkileri genellikle tedaviden sonraki üç yıl içinde ortaya çıkar ve zamanla kötüleşebilir. Yüksek dozda radyasyon alan kişilerde işitme sorunları riski daha yüksektir. Kemoterapi ilaçlarıyla kombinasyonu, işitme sorunları riskini artırabilir.
Ameliyat
Beyin, kulak veya işitme sinirini ilgilendiren cerrahi müdahaleler de işitme sorunlarına yol açabilir.
İlaçlar
İşitme kaybına neden olabilen bazı ilaçlar şunlardır:
- Antibiyotikler: Eritromisin, neomisin, gentamisin, streptomisin, tobramisin
- Diüretikler: Furosemid (Lasix), etakrinik asit (Edecrin)
Diğer Faktörler
Aşağıdaki durumlar işitme sorunları riskini artırabilir:
- Tedavi sırasında 4 yaşından küçük olmak
- Hem kemoterapi hem de radyasyon tedavisi almak
- Kanser tedavisinden önce işitme sorunları yaşamak
- Beyin, kulak veya işitme sinirinde tümör, ameliyat veya enfeksiyon bulunması
İşitme Sorunlarının Türleri
Kanser tedavisi sonrası işitme kaybı ve kulak çınlaması (tinnitus) gibi sorunlar gelişebilir. İşitme kaybı, hafiften şiddetliye kadar farklı derecelerde olabilir.
İletim Tipi İşitme Kaybı
İletim tipi işitme kaybı, sesin iç kulağa ulaşmasını engelleyen sıvı birikmesi veya kulak kiri gibi tıkanıklıklardan kaynaklanır. Genellikle geçicidir ve tedavi edilebilir.
Sensörinöral İşitme Kaybı
Sensörinöral işitme kaybı, kokleadaki sinir hücrelerinin veya iç kulaktaki işitme sinirlerinin hasar görmesiyle meydana gelir. Bu tür işitme kaybı kalıcıdır ve yüksek perdeli sesler ilk olarak etkilenir.
İşitme Sorunlarının Belirtileri
İşitme sorunları, türüne göre farklı belirtiler gösterebilir. Yaygın belirtiler şunlardır:
- Kulaklarda çınlama veya çınlama sesleri
- Seslere dikkat etmede zorluk, arka plandaki gürültülerin dikkat dağıtması
- Konuşmaların bazı bölümlerinin kaçırılması
- Baş dönmesi veya vertigo
- Küçük çocuklarda dil gelişiminde zorluk
Tanı
İşitme kaybı, kanser tedavisinden önce, tedavi sırasında veya sonrasında izlenebilir. Tedavi öncesinde yapılan işitme testleri, ilerleyen süreçte işitme kaybı olup olmadığını izlemek için kullanılır.
Fiziksel Muayene
Doktor, kulaklarınızı tıkanıklık veya enfeksiyon açısından kontrol edebilir. Ayrıca, sinir sisteminin diğer bölümlerini de test edebilir.
İşitme Testi
İşitme testi, işitme kaybını belirlemeye yardımcı olur. Bu test sırasında, farklı seslerin şiddet ve perde açısından nasıl algılandığı ölçülür.
Görüntüleme Testleri
BT taraması veya MRI gibi görüntüleme testleri, işitme ile ilgili herhangi bir anatomik sorunu tespit etmek için yapılabilir.
İşitme Sorunları Yönetimi
İşitme kaybı, günlük yaşamı zorlaştırabilir. İleri düzeyde işitme kaybı durumunda, bir odyolog veya kulak burun boğaz uzmanı ile görüşmek önemlidir.
Tedavi Yöntemleri
- Kulak kirini temizleme
- Enfeksiyon tedavisi
- Kulağa tüp yerleştirme
Yardımcı Cihazlar
- İşitme cihazları: Sesleri daha yüksek hale getiren cihazlardır.
- Ses jeneratörleri: Tinnitusa yardımcı olabilir.
- Koklear implantlar: İşitme kaybını atlatmak için iç kulağa yerleştirilen cihazlardır.
Kulakları Korumak
İşitme kaybı riski altında olan kişiler, kulakları yüksek seslerden korumalıdır. Elektrikli süpürge, saç kurutma makinesi, motosiklet gibi gürültülü cihazlardan uzak durulmalıdır.
Takip
Kanser tedavisi gören hastaların düzenli takibe ihtiyaçları vardır. Kemoterapi gören kişilerin her iki yılda bir işitme testi yaptırması önerilir. Radyasyon tedavisi görenler için ise, her 5 yılda bir test yapılması gerekir.
Çocuklar İçin İşitme Testleri
Çocuklar için, konuşmayı öğrenmeden önce düzenli işitme testleri yapılması önemlidir.