Lenfatik sistem, lenf damarlarından oluşan karmaşık bir ağ aracılığıyla vücutta dolaşan lenf sıvısını taşıyan, bağışıklık sisteminin önemli bir parçasıdır. Bu sistem, doku aralarında biriken fazla sıvıyı boşaltır, lenfosit üretir ve enfeksiyon, bakteri, virüs ve anormal hücrelere karşı savunma sağlar. Aynı zamanda hormonların, besin maddelerinin ve atık ürünlerin taşınmasında ve kan basıncının dengelenmesinde rol oynar.
Lenf
Lenf, çoğunlukla su, protein, tuzlar, glikoz ve beyaz kan hücrelerinden oluşan renksiz ve şeffaf bir sıvıdır. Lenf sıvısı, lenfosit ve makrofaj gibi bağışıklık hücrelerini taşır. Bu hücreler enfeksiyonlara karşı savunma sağlar. Lenf, dokulardan mikropları, yabancı maddeleri, toksinleri ve hasarlı hücreleri toplayarak lenf damarları aracılığıyla lenf düğümlerine taşır. Bu düğümlerde temizlenir ve filtrelenir.
Lenfositler
Lenfositler, bağışıklık sisteminin temel hücrelerinden olup, vücudu enfeksiyonlara ve yabancı organizmalara karşı korur. Lenfositlerin üç ana alt türü bulunur:
B hücreleri (B lenfositleri)
B hücreleri, antikor adı verilen özel proteinleri üreterek enfeksiyonlara karşı savunma yapar. Plazma hücrelerine dönüşerek mikroplara özgü antikorlar salgılarlar. Ayrıca hafıza B hücreleri sayesinde, daha önce karşılaşılan patojenlere karşı hızlı bir bağışıklık tepkisi sağlanır.
T hücreleri (T lenfositleri)
T hücreleri, enfekte olmuş hücreleri doğrudan tanıyıp yok eder. Aynı zamanda diğer bağışıklık hücrelerinin aktivitesini düzenleyerek bağışıklık tepkisini koordine eder.
Doğal öldürücü hücreler
Bu hücreler, virüsle enfekte olmuş hücreleri ve kanser hücrelerini tanır ve yok eder. Antijen sunumu gerektirmeden etkili olabilirler.
Lenf Damarları
Lenf damarları, lenf sıvısını vücuttaki dokulardan lenf düğümlerine ve oradan da büyük toplardamarlara taşıyan kanallardır. Kan damarlarına benzeyen bu yapılar, vücudun sıvı dengesini korur. Lenf damarlarının içerisinde tek yönlü kapakçıklar bulunur ve bu kapakçıklar lenfin sadece bir yönde akmasını sağlar.
Lenf Düğümleri
Lenf düğümleri, lenf damarları boyunca yer alan küçük, fasulye biçiminde yapılar olup lenf sıvısını süzer, mikroorganizmaları ve yabancı maddeleri filtreler. Ayrıca lenfosit üretimi ve aktivasyonu bu düğümlerde gerçekleşir. Enfeksiyon sırasında lenf düğümleri şişebilir, bu da bağışıklık sisteminin aktif olduğunu gösterir.
Başlıca lenf düğümü bölgeleri:
- Servikal lenf düğümleri (boyun)
- Aksiller lenf düğümleri (koltuk altı)
- Mediastinal lenf düğümleri (göğüs)
- Mezenterik lenf düğümleri (karın)
- İnguinal lenf düğümleri (kasık)
- Para-aortik ve peri-aortik lenf düğümleri (karın)
Bademcikler ve Geniz Eti
Bademcikler
Ağız boşluğu ve yutak arasında yer alan bademcikler, patojenlerin solunum ve sindirim yollarına girmesini engellemeye yardımcı olur. Çok sayıda lenfosit içerir ve enfeksiyonla ilk karşılaşılan bölgelerden biridir.
Geniz Eti (Adenoid)
Tek bir lenf dokusu kütlesi olan geniz eti, burun boşluğunun arkasında yer alır ve özellikle çocukluk döneminde büyüktür. Zamanla küçülür. Solunum yoluyla giren mikroplara karşı koruyucu işlev görür.
Dalak
Dalak, karın boşluğunun sol üst kısmında, kaburgaların hemen altında yer alır. Kanı filtreleyerek eski kırmızı kan hücrelerini yok eder, lenfosit üretir ve vücuda giren mikroplarla savaşır. Ayrıca demir geri dönüşümünde rol oynar ve kan deposu işlevi görür.
Timüs
Timüs bezi, göğüs kemiğinin arkasında, mediasten bölgesinde bulunur. T hücrelerinin olgunlaştığı yerdir. Bu hücreler, enfeksiyonlara karşı bağışıklık tepkisini başlatmak için timüste eğitilir. Timüs, yaşla birlikte küçülür ve fonksiyonu azalır.
Lenfatik Doku
Lenfatik doku, vücudun farklı bölgelerinde bulunan ve lenfositlerin yoğun olarak yer aldığı yapılardır. Lenfatik dokular, vücudun mikroplarla en çok temas ettiği bölgelerde bulunur. Bunlar arasında apandisit, Peyer plakları (ince bağırsakta) ve solunum ya da sindirim yollarının mukozaları yer alır.
Bu dokular, lenf düğümleri gibi lenf sıvısını filtreleyerek patojenlerin yok edilmesine katkı sağlar.
Kemik İliği
Kemik iliği, kemiklerin içinde bulunan yumuşak ve süngerimsi dokudur. Tüm kan hücrelerinin üretildiği yerdir. İçeriğinde yer alan kök hücreler, kırmızı kan hücrelerine, beyaz kan hücrelerine (özellikle lenfositlere) ve trombositlere dönüşür. Kemik iliğinde olgunlaşan lenfositler, daha sonra bağışıklık sisteminin görevlerini yerine getirmek üzere kana ve lenfatik sisteme geçer.