Konuşma Terapisinin Önemi
Baş ve boyun kanseri ya da beyin kanseri tedavisi gören bazı bireylerin, tedavi sonrasında konuşmayı yeniden öğrenmek için konuşma terapisine ihtiyaçları olabilir. Konuşma terapistleri, diğer adıyla konuşma dili patologları, bu sorunları değerlendirip tedavi eder. Cerrahlar ve onkologlarla yakın iş birliği içinde çalışarak hastaların doğru desteği almasını sağlarlar.
Konuşma Nasıl Oluşur?
Konuşma, akciğerlerden gelen havanın boğazdan geçerek ses tellerini titreştirmesiyle başlar. Bu titreşimler, dil, ağız, dişler, dudaklar, burun kanalları ve boğaz aracılığıyla kelimelere dönüştürülür.
Konuşma Sorunlarının Nedenleri
Kanserin Etkileri
Baş ve boyun kanserleri ile beyin kanserleri konuşmayı etkileyebilir. Bu etkiler, doğrudan tümör nedeniyle ya da uygulanan tedavilerin sonucu olarak ortaya çıkabilir.
Tedavi Sonrası Değişiklikler
Ameliyat ve radyoterapi gibi tedavi yöntemleri, konuşma üretiminde görevli yapıların işlevini veya şeklini değiştirebilir. Bu durum hem ses kalitesinde hem de konuşma yetisinde değişikliklere yol açabilir.
Ses Kutusu Alınması
Ses kutusu tamamen çıkarılmışsa, titreşim oluşturmak için farklı yöntemler kullanılarak yeni konuşma biçimleri öğrenilmelidir. Kısmen çıkarıldıysa veya radyoterapi uygulanmışsa, konuşma sesinde kısıklık, zayıflık gibi değişiklikler oluşabilir.
Konuşma Rehabilitasyonu
Laringostroboskopi Kullanımı
Total larenjektomi yapılmamış hastalarda, ses tellerini değerlendirmek için laringostroboskopi kullanılabilir. Bu cihazla ses tellerinin hareketleri yavaşlatılarak incelenebilir.
Bireysel Süreçler
Her bireyin anatomik yapısı farklı olduğundan konuşmayı yeniden öğrenme süresi kişiden kişiye değişebilir. Bu süreç sabır, pratik ve uzman desteği gerektirir.
Yapay Gırtlak Konuşması
Elektrolarinks Kullanımı
Yapay gırtlak konuşmasında elektrolarinks adlı pille çalışan bir cihaz kullanılır. Bu cihaz titreşim üreterek konuşmanın oluşmasını sağlar. İki türü vardır:
Boyun Tipi Elektrolarinks
Bu cihaz boyun ya da yanağa yerleştirilir. Üretilen titreşimler, yüz dokuları aracılığıyla konuşma organlarına iletilir.
Ağız İçi Elektrolarinks
Ağzın içine yerleştirilen bir tüp aracılığıyla çalışır. Verici, elde tutulabilir veya proteze entegre edilebilir.
Trakeoözofageal Konuşma
TE Ses Protezi Ameliyatı
Bu yöntemde trakea ve özofagus arasına yerleştirilen bir protez kullanılır. Protez sayesinde hava yemek borusuna yönlendirilir ve bu titreşimle konuşma oluşur.
Konuşma Süreci
Soluk alınır, stoma kapatılır ve hava protez aracılığıyla yemek borusuna gönderilir. Bu titreşim, ağız ve konuşma organlarıyla kelimelere dönüştürülür.
Valf Türleri
- Ex-dwelling valfler: Stomanın dışında yer alır, kullanıcı tarafından değiştirilebilir.
- In-dwelling valfler: Stomanın içindedir, sağlık personeli tarafından değiştirilir.
TE konuşması, doğal sese en yakın sonucu verir ve birçok kişi için kısa sürede uygulanabilir hale gelir.
Yemek Borusu Konuşması
Nasıl Uygulanır?
Bu teknikte hava ağızdan alınır, yemek borusuna gönderilir ve orada titreşim oluşturulur. Bu titreşim dil, dudaklar ve ağız yoluyla kelimelere çevrilir.
Avantajlar ve Sınırlılıklar
Bu yöntem, daha doğal sese yakın bir ton üretir ve herhangi bir cihaz gerektirmez. Ancak herkes için uygun olmayabilir, çünkü bazı bireylerin fiziksel koşulları bu yöntemi engelleyebilir.