Bazı kanser türleri veya kanser tedavileri sinir sisteminde hasara yol açabilir. Bu durum bazen çocukluk çağı kanser tedavilerinin geç etkisi olarak da ortaya çıkabilir.
Sinir Sistemi Nedir?
Sinir sistemi iki ana bölümden oluşur: merkezi sinir sistemi (MSS) ve çevresel sinir sistemi (ÇSS).
Merkezi Sinir Sistemi
Beyin ve omurilikten oluşan MSS; düşünme, duygular, hareket, koordinasyon ve duyuların yorumlanmasından sorumludur.
Periferik Sinir Sistemi
MSS dışındaki tüm sinirleri kapsar. Kranial sinirler, omurilik sinirleri ve diğer çevresel sinirleri içerir. Duyusal sinyallerin iletimi ve istemsiz fonksiyonların düzenlenmesinde görev alır.
Sinir Hasarının Nedenleri
Kanserin Kendisi
Beyin ve omurilik tümörleri büyüdükçe sinirlere baskı yapabilir. MSS’de görülen Hodgkin dışı lenfoma da bu tür hasara yol açabilir.
Kemoterapi
Bazı kemoterapi ilaçları sinir sistemine zarar verebilir. Bu hasar genellikle ilacın dozuna bağlıdır. Beyne uygulanan radyasyon ya da beyin omurilik sıvısına verilen ilaçlar riski artırır.
Sinir Sistemine Zarar Verebilecek Kemoterapi İlaçları
- Vinblastin
- Vinkristin
- Sisplatin
- Docetaxel
- Paklitaksel
- Etoposide
- Sitarabin
- Ifosfamid
- Metotreksat
Radyasyon Tedavisi
Beyin ve omuriliğe uygulanan radyasyon merkezi sinir sistemine, baş-boyun bölgesine veya tüm vücuda uygulanan radyasyon ise çevresel sinirlere zarar verebilir.
Cerrahi Müdahaleler
Beyin veya omurilikten tümör çıkarılması amacıyla yapılan ameliyatlar sinirlere zarar verebilir.
Diğer İlaçlar
Bazı antikonvülsanlar, opioid ağrı kesiciler ve antiemetikler de sinir sistemine zarar verebilir.
Sinir Sistemi Sorunlarının Türleri
Sinir hasarı tedaviden aylar ya da yıllar sonra ortaya çıkabilir. Bazıları geçici olabilirken, bazıları kalıcı hale gelebilir.
Hasarın Yol Açabileceği Sorunlar
- Görme bozuklukları
- İşitme problemleri
- Denge ve yürüme sorunları
- Koordinasyon kaybı
- Düşünme, konuşma ve hafıza bozuklukları
Belirtiler
Merkezi Sinir Sistemi Hasarı Belirtileri
- Yürürken dengesizlik
- Kas kontrolü sorunları
- Güçsüzlük
- Bilinç bulanıklığı, konfüzyon
- Ajitasyon ve davranış değişiklikleri
- Bilişsel zorluklar
- Baş dönmesi
- Nöbetler
Periferik Sinir Hasarı Belirtileri (Periferik Nöropati)
- Ellerde ve ayaklarda karıncalanma, uyuşma veya yanma
- Isı hissinde azalma
- Kas güçsüzlüğü
- Refleks değişiklikleri
- Kabızlık
- İdrar yapamama veya kaçırma
- Ereksiyon problemleri
Kranial Sinir Hasarı Belirtileri
- İşitme kaybı, kulak çınlaması
- Görme bozuklukları
- Göz hareketlerinde kontrol kaybı
- Yüz, dil, boyun zayıflığı
- Peltek konuşma
- Yutma güçlüğü
- Tat ve koku değişiklikleri
Yeni belirtiler gelişirse veya mevcut belirtiler kötüleşirse, derhal sağlık ekibinize başvurmalısınız.
Tanı
Tanı sürecinde nörolojik muayene yapılır. Bu muayene sırasında refleksler, koordinasyon, denge, hafıza ve dil becerileri değerlendirilir. İşitme ve görme testleri de yapılabilir.
Sinir Hasarının Önlenmesi ve Yönetimi
Düşmeleri Önleme
- Kaymaz halılar kullanın
- Ekstra aydınlatma ekleyin
- Duvarlara ve banyoya korkuluk yerleştirin
- Kauçuk banyo paspası kullanın
- Sağlam ayakkabılar tercih edin
- Yavaşça ayağa kalkın
Mutfakta Güvenlik
Uyuşukluk varsa keskin veya sıcak nesnelere karşı dikkatli olun. Su sıcaklığını dirseğinizle kontrol edin.
Eller ve Ayakları Koruma
- İçeride ve dışarıda ayakkabı giyin
- Günlük olarak kesik veya yara olup olmadığını kontrol edin
İlaç ve Alternatif Destekler
Ağrı kesiciler, akupunktur, masaj, yoga gibi yöntemler doktor önerisiyle kullanılabilir.
Rehabilitasyon Desteği
- Mesleki terapist: Günlük aktiviteler için destek
- Fizyoterapist: Güç, denge ve koordinasyon için egzersiz
- Konuşma terapisti: Konuşma ve yutma bozuklukları için
- Nöropsikolog: Bilişsel sorunlar için destek
Yardım İstemekten Çekinmeyin
Bazı görevlerde yardım alın. Kendinize daha fazla zaman tanıyın.
Takip Süreci
Kanser tedavisi sonrası düzenli takip randevuları önemlidir. Sağlık ekibiniz sizin için kişiselleştirilmiş bir takip planı oluşturacaktır. Doktorunuza geçmiş tedavilerinizi eksiksiz olarak anlatın ve sinir sistemi semptomları hakkında bilgi verin.