Menopoz, yumurtalıkların östrojen üretimini durdurmasıyla ortaya çıkan ve en az 12 aydır adet görülmemesiyle tanımlanan doğal bir süreçtir. Menopoz genellikle 50 yaş civarında gerçekleşir. Ancak bazı tıbbi tedaviler bu sürecin daha erken başlamasına neden olabilir. Bu durum “tedavi kaynaklı menopoz” olarak adlandırılır.
Nedenleri
Tedaviye bağlı menopozun çeşitli nedenleri olabilir. Bunlar arasında şunlar yer alır:
Cerrahi Müdahale ile Yumurtalıkların Alınması
Her iki yumurtalığın çıkarılması, aniden ve kalıcı olarak menopozun başlamasına neden olur.
Kemoterapi
Kemoterapi ilaçları yumurtalık fonksiyonlarını etkileyerek geçici ya da kalıcı menopoza yol açabilir. Bu durum; yaş, ilaç türü, doz ve tedavi süresine bağlıdır.
Radyasyon Tedavisi
Pelvis bölgesine uygulanan radyasyon yumurtalıklara zarar vererek menopozu tetikleyebilir. Bu etki kalıcı ya da geçici olabilir.
Hormon Baskılayıcı Tedavi
Bazı hormon baskılayıcı ilaçlar yumurtalıkların geçici olarak durmasına neden olabilir ve bu da geçici menopozla sonuçlanabilir.
Belirtiler
Tedaviye bağlı menopozun belirtileri doğal menopozla benzerdir ve kişiden kişiye değişebilir. En yaygın belirtiler şunlardır:
- Sıcak basmaları
- Gece terlemeleri
- Yorgunluk
- Adet döngüsünün düzensizliği veya tamamen durması
- Uyku problemleri
- Vajinal kuruluk, kaşıntı, tahriş
- Azalmış cinsel istek
- Cinsel ilişki sırasında ağrı
- Sık idrara çıkma veya idrar kaçırma
- Vajinal, mesane ya da idrar yolu enfeksiyonları
- Ruh hali değişimleri
- Kilo artışı
- Depresyon
- Baş ağrısı
- Kalp çarpıntısı
Östrojen seviyesindeki azalma ayrıca kalp hastalığı ve osteoporoz riskini artırabilir.
Tanı Süreci
Menopoz belirtileri ortaya çıktığında, tedavi kaynaklı menopozun teşhisi şu yollarla konabilir:
- Belirtiler ve adet düzeni hakkında bilgi alınması
- Hormon seviyelerini ölçen kan testleri
Tedavi ve Yönetim
Tedavi kaynaklı menopozun yönetimi, semptomların hafifletilmesi ve uzun vadeli sağlık risklerinin önlenmesi üzerine odaklanır.
Semptomları Yönetme
- Sıcak basmalarını tetikleyebilecek kafein, alkol, baharatlı gıdalar, sigara dumanı ve stresten uzak durun
- Hafif, katmanlı giyinin ve serin kalmaya özen gösterin
- Fiziksel olarak aktif olun
- Rahatlama teknikleri ile stres seviyesini azaltın
- Bol su tüketin
- Su bazlı kayganlaştırıcılar ve Kegel egzersizleri ile cinsel ilişkiyi daha konforlu hale getirin
- Uyku düzeninizi iyileştirin
Kalp ve Kemik Sağlığını Korumak
- Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin bir diyet uygulayın
- Günlük hareket miktarınızı artırın
- Sigara kullanmayın
- Düzenli sağlık kontrolleri yaptırın (kemik yoğunluğu, kan basıncı, kolesterol, kan şekeri)
İlaç Tedavileri
Bazı ilaçlar semptomların hafifletilmesinde yardımcı olabilir:
- Klonidin (yüksek tansiyon ilacı)
- Venlafaksin, paroksetin, fluoksetin gibi antidepresanlar
- Gabapentin gibi antiepileptik ilaçlar
- E vitamini takviyesi
Eğer kanser hormon duyarlı değilse, hormon replasman tedavisi (HRT) de önerilebilir. HRT’nin risk ve faydaları doktor tarafından değerlendirilmelidir.
Bitkisel ve Alternatif Tedaviler
Bitkisel tedaviler bazı kişiler için semptomların hafifletilmesinde faydalı olabilir. Ancak bu ürünlerin güvenliği ve etkinliği her zaman kanıtlanmamıştır. Özellikle hormon duyarlı kanserlerde dikkatli olunmalı, her zaman doktora danışılmalıdır.
Soya ürünleri içerdikleri fitoöstrojenler nedeniyle menopoz belirtilerine iyi gelebilir. Mevcut kanıtlar, dengeli bir diyetin parçası olarak soya tüketiminin genellikle güvenli olduğunu göstermektedir.