Trakeostomi, boyundan trakeaya (nefes borusu) bir açıklık (stoma) açılması için yapılan cerrahi bir işlemdir. Bu işlem, kişinin nefes almasını sağlamak amacıyla yapılır. Trakeostomi tüpü, havanın akciğerlere ulaşması için yeni bir yol oluşturur.
Trakeostomi Ne Zaman Yapılır?
Trakeostomi, genellikle üst hava yolunun daralması veya tıkanması durumunda yapılır. Ayrıca, gırtlağı (ses kutusu) çıkarmak amacıyla gerçekleştirilen larenjektominin bir parçası olarak da uygulanabilir.
Geçici veya Kalıcı Trakeostomi
- Geçici Trakeostomi: Kısmi larenjektomi sonrası stoma geçici olabilir. İyileşme sağlandıktan sonra doktor tüpü çıkarır ve stoma kapanır.
- Kalıcı Trakeostomi: Total larenjektomi sonrası stoma kalıcı hale gelir ve kişi bu stoma aracılığıyla nefes alır. Ayrıca yeni bir konuşma yöntemi öğrenmek gerekebilir.
Trakeostomi Şeması
Trakeostomi ile yaşam, bazı değişiklikler gerektirir. Çoğu insan zamanla bu değişikliklere uyum sağlar. Sağlık ekibiniz, trakeostomi ile yaşam ve bakım konusunda sizi bilgilendirecektir.
Trakeostomi Tüpü
Trakeostomi tüpleri, geçici ve kalıcı stoma olmak üzere farklı türlerde olabilir. Geçici stoma için trakeostomi tüpü, kalıcı stoma için ise larenjektomi tüpü kullanılır. Çoğu tüp, birkaç hafta veya ay boyunca kullanılabilen tek kullanımlık plastikten yapılır.
Stoma Bakımı
Stoma Tüpleri ve Havanın Temizliği
Normalde hava, burun ve ağızdan geçerken temizlenir, ısınır ve nemlendirilir. Ancak stoma ile hava doğrudan trakeaya gider ve nemlendirilmeden akciğerlere ulaşır. Bu durum, hava yollarında kuruluk ve mukus birikmesine yol açabilir. Bu sorunlardan kaçınmak için aşağıdaki önlemleri alabilirsiniz:
- Bol su içerek balgamın ince kalmasına yardımcı olun.
- Doktorunuzun önerdiği steril tuz solüsyonlarını kullanın.
- Kış aylarında nemlendirici kullanarak kuru hava ile mücadele edin.
- Stomanın üzerine örtü takarak koruyun.
Stoma Bakımı
Stoma düzenli bakım gerektirir. Hastaneden ayrılmadan önce sağlık ekibiniz, bakım sıklığı ve teknikleri konusunda sizi eğitecektir. Ayrıca şunlar da öğretilir:
- Tüpün çıkarılması, temizlenmesi ve değiştirilmesi
- Stoma çevresindeki cilt bakımı
- Gerekirse mukus temizliği için emme tüpü kullanımı
Banyo ve Duş Almak
Stomanın üzerine su girmemesi için özel duş kalkanları kullanarak banyo veya duş alabilirsiniz. Ayrıca, boynunuzda uyuşma varsa, elektrikli tıraş makinesi kullanarak tıraş olunması önerilir.
Koku ve Tat Duyusunda Değişiklikler
Trakeostomi sonrası, hava burundan geçmediği için koku alma duyusunda değişiklikler yaşanabilir. İlk haftalarda burun ağrısı ve akıntısı görülebilir, ancak bu durum zamanla düzelir.
Tat duyusunda da değişiklikler olabilir, çünkü koku ve tat birbirine yakından bağlıdır. Tatları daha güçlü hale getirmek için diyetisyeninizden öneriler alabilirsiniz.
Yüzme ve Diğer Su Sporları
Stoma ile yüzme, özel ekipman gerektirir. Su kayağı veya dalış gibi diğer su sporları ise stomaya su girmesi riski nedeniyle önerilmez.
Vücut İmajı ve Psikolojik Etkiler
Trakeostomi, vücut imajınızı ve kendinizi nasıl hissettiğinizi etkileyebilir. Bu değişiklikler, başlangıçta endişe ve kaygı yaratabilir. Stomanıza bakmakta zorlanmanız normaldir. Bu konuda konuşmak ve uyum sağlamak zaman alabilir.
İş ve Sosyal Hayat
Ameliyattan sonra, çoğu kişi sorunsuz bir şekilde işine dönebilir. Ancak ağır kaldırma gerektiren işler, stomalı kişiler için problem olabilir, çünkü bu kişiler nefes alırken zorlanabilirler.
Acil Durum Tanımlaması
Trakeostomi olan kişilerin, sağlık durumlarını açıklayan bir kimlik taşıması önerilir. Bu, acil durum ekiplerinin özel solunum ihtiyaçları konusunda bilgi sahibi olmalarını sağlar.