Çocukluk Çağı Kanserlerinin Etkileri
Çocukluk çağı kanserlerinin bazı türleri ve bu kanserleri tedavi etmek için uygulanan bazı tedaviler, kemik ve kasların büyümesi ve gelişimi üzerinde ciddi etkilere neden olabilir.
Kemikler ve Kaslar Nasıl Çalışır?
İnsan iskeleti 206 kemikten oluşur. Farklı şekil ve boyutlardaki kemikler birleşerek vücudun yapısını oluşturur ve iç organları korur. Aynı zamanda kemikler kan hücresi üretir, yağ ve mineralleri depolar.
Vücut uzun, kısa, düz ve düzensiz kemiklerden meydana gelir. Kemiklerin uç kısımları kıkırdakla kaplıdır. Kıkırdak, kemikten daha esnek ve sert bir yapıdır. Bu yapı kemiklerin sürtünmesini önler ve eklemlerdeki hareketi kolaylaştırır. Uzun kemikler bir şaft (diyafiz) ve uç kısımlar (epifiz) olarak iki ana bölümden oluşur.
İskelet kasları kemiklere bağlıdır ve vücut hareketlerini sağlar. Kaslar tendonlar ve bağlar ile birlikte çalışarak vücudu hareket ettirir.
Kemikler iki ana dokudan oluşur: kompakt kemik ve süngerimsi kemik. Kompakt kemik, kemiğin dışındaki yoğun ve sert tabakadır. Süngerimsi kemik ise kırmızı kemik iliğini içerir ve burada kan hücreleri üretilir.
Kemikler bol miktarda kan damarı içerir. Bu damarlar, kemik dokusuna oksijen ve besin taşır. Ayrıca kemikler periosteum adı verilen bir tabaka ile kaplıdır. Çocuklarda bu tabaka birçok küçük kan damarı içerir.
Kemik ve Kas Sorunlarının Türleri
Çocukluk çağı kanser tedavileri sonrası karşılaşılabilecek bazı kemik ve kas sorunları şunlardır:
- Az gelişmiş kaslar
- Azalmış kemik büyümesi
- Düzensiz kemik veya kas büyümesi
- Kısa boy
Kemikler tekrar büyüyebilir, ancak kısa boy kalıcı olabilir.
Tedavi Sonrası Gelişebilecek Kemik Sorunları
- Zayıf veya kolay kırılan kemikler (osteoporoz)
- Omurgada yuvarlaklaşma (kifoz)
- Omurga eğriliği (skolyoz)
- Kemik ölümü (osteonekroz)
Nedenler
Kanser Türü
Bazı kanser türleri ve bunların tedavileri, kemik ve kas gelişimi üzerinde kalıcı etkiler bırakabilir. Beyin ve omurilik tümörleri (merkezi sinir sistemi tümörleri), Ewing sarkomu ve osteosarkom gibi kemik kanserleri bu gruba dahildir.
Radyasyon Tedavisi
Radyasyon tedavisi, kemik ve kas sorunlarının en önemli nedenlerinden biridir. Özellikle büyüme çağındaki çocuklarda kemiklerin ve kasların büyümesini yavaşlatabilir. Etkiyi artıran faktörler:
- 6 yaş altı olmak veya ergenlikte olmak
- Yüksek dozda radyasyon
- Tedavi edilen alanın büyüklüğü
- Vücudun tedavi edilen bölgesi
Radyasyon tedavisinin bazı etkileri şunlardır:
- Karın: skolyoz, kas gelişiminde gerilik
- Omurga: boy kısalığı
- Göğüs veya boyun: dar omuzlar, gelişmemiş göğüs, ince boyun
- Uzuvlar: farklı uzunlukta kollar veya bacaklar
- Beyin ve omurilik: büyüme hormonu eksikliği
Diğer Faktörler
- Kadın olmak
- Düşük cinsiyet veya büyüme hormonu seviyesi
- Yüksek tiroid hormonu seviyesi
- Kortikosteroid kullanımı (deksametazon, prednizon)
- Kök hücre nakli
- Belirli kemoterapi ilaçları (metotreksat, siklofosfamid, ifosfamid)
- Cerrahi müdahaleler
Belirtiler
Kemik ve kas sorunlarının belirtileri:
- Kemik veya eklem ağrısı
- Hareket aralığında azalma
- Eklem sertliği
- Şişlik, kızarıklık veya sıcaklık
- Omurga eğriliği
- Kamburluk
- Kolay kırılan kemikler
- Kısa boy
- Dengesiz büyüme
- Yürüyüş değişiklikleri
- Vücutta bir tarafa eğilme
- Kambur duruş
- Düşük kalsiyum seviyesi
Belirtileriniz kötüleşirse, bir sonraki randevuyu beklemeden doktorunuza başvurun.
Tanı
Kemik ve kas sorunlarını teşhis etmek için yapılan testler:
- Fizik muayene
- Röntgen
- Kemik yoğunluğu taraması
- MRI
- BT taraması
- Kemik taraması
Önleme ve Yönetim
Semptomların erkenden fark edilmesi ve sağlık ekibine bildirilmesi önemlidir. Tedavinin hedefleri:
- Kemik ve eklem fonksiyonlarını artırmak
- Ağrıyı azaltmak
- Hasarı önlemek
Anormal Büyüme
Farklı uzunlukta bacaklar için özel ayakkabılar ve destekler önerilebilir. Büyüme hormonu eksikliği durumunda hormon tedavisi uygulanabilir.
Osteoporoz
Osteoporozun önlenmesi için:
- Tempolu yürüyüş, dans, koşu gibi egzersizler
- Zıplama, ip atlama gibi etkili aktiviteler
- Direnç egzersizleri
- Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin diyet
- Gerekiyorsa ilaç tedavisi
Kifoz ve Skolyoz
Erken teşhis önemlidir. Gerekirse vücut destekleri veya ameliyat önerilebilir.
Osteonekroz
Tedavi seçenekleri:
- Ağrı kesici ilaçlar
- Ağırlık taşıma aktivitelerinin azaltılması
- Fizik tedavi
- Elektriksel uyarım
- Cerrahi müdahaleler
Aktiviteler:
- Yüzme ve bisiklet gibi düşük etkili egzersizler
- Koşma ve zıplamadan kaçınmak
- Eklem ağrısı varsa dinlenmek
- Doktorun önerdiği ilaçları kullanmak
- Egzersiz talimatlarına uymak
Takip Süreci
Çocukluk çağı kanseri tedavisi gören bireylerin düzenli takiplere ihtiyacı vardır. Takip planı kişisel tedavi geçmişine göre düzenlenir. Özellikle ergenlik döneminde testler 6 ayda bir yapılabilir.
Gerekli takip testleri:
- Kemik yoğunluğu taraması
- BT taraması
- Röntgenler