Kolostomi, kalın bağırsağın (kolon) karın duvarından vücudun dışına açılmasıyla oluşturulan cerrahi bir açıklıktır. İleostomi ise ince bağırsağın son kısmı olan ileumdan dışarıya açılan bir açıklıktır. Bu açıklığa stoma adı verilir.
Kolostomi ve İleostomi Neden Yapılır?
Bu işlemler, bağırsağın bir kısmının çıkarılması veya bypass edilmesi gerektiğinde uygulanır. Aşağıdaki durumlarda kolostomi veya ileostomi yapılabilir:
- Kolon, rektum veya anüs kanseri
- Ülseratif kolit veya Crohn hastalığı
- Ailesel adenomatöz polipozis (FAP)
- Bağırsak tıkanıklığı
- Karın travması sonucu bağırsak hasarı
- Divertikülit
- Doğuştan gelen bağırsak anomalileri
Kolostomi ve İleostomi Geçici mi Kalıcı mı?
Kolostomi veya ileostomi geçici veya kalıcı olabilir. Eğer rektum ve anal sfinkter çıkarılmadıysa genellikle geçici olur. Ancak alt rektum ve anüs çıkarılmışsa işlem kalıcı hale gelir.
Kolostomi ve İleostomi Yerleri
Kolostomi veya ileostominin yeri, etkilenen bağırsak bölümüne göre belirlenir. Her bölge farklı dışkı kıvamına neden olabilir.
Kolostomi Türleri
Sigmoid Kolostomi
Sigmoid kolon düzeyinde yapılır. En yaygın kolostomi türüdür. Dışkı genellikle şekilli ve katıdır.
İnen Kolostomi
Sol alt karında, inen kolon üzerine yapılır.
Transvers Kolostomi
Üst karın ortasında, transvers kolon üzerine yerleştirilir.
Yükselen Kolostomi
Sağ alt karında, çıkan kolona yapılır. Daha nadirdir, genellikle yerine ileostomi tercih edilir.
İleostomi
İnce bağırsağın son bölümü olan ileumda yapılır. Dışkı genellikle sıvı veya yumuşaktır çünkü kolon su emme görevini yapamaz.
Kolostomi ve İleostomi Türleri
Uç Kolostomi veya İleostomi
Bağırsağın bir ucu karın duvarına bağlanır. Genellikle kalıcıdır.
Hartmann Prosedürü
Bağırsağın bir ucu stomaya bağlanırken, rektum yerinde bırakılır ve kapatılır. Geçici olabilir.
Mukoza Fistülü ile Kolostomi
İki ayrı stoma içerir. Birincisi dışkı için, ikincisi mukus çıkışı içindir.
Döngü Kolostomi veya İleostomi
Bağırsağın bir halkası karına çekilir ve iki açıklık oluşturulur. Genellikle geçicidir.
Ameliyat Öncesi Hazırlık
- Kan testleri, röntgen ve EKG yapılır
- Sıvı diyete geçilir
- Bağırsak temizliği için müshil veya lavman uygulanır
- Stomanın yeri cerrah ve WOC hemşiresi tarafından belirlenir
- Gerekirse antibiyotik verilir
Kolostomi ve İleostomi Nasıl Yapılır?
Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Açık veya laparoskopik teknik kullanılabilir. Açık teknik daha yaygındır. İşlem sırasında:
- Bağırsak rezeksiyonu yapılabilir
- Stoma oluşturulur ve karın derisine dikilir
- Gerekirse ikinci bir stoma açılır
- Ostomi kesesi yerleştirilir
- Karına dren takılabilir
Yan Etkiler
- Ağrı
- Kanama
- Enfeksiyon
- Kan pıhtısı
- Stoma fıtığı
- Prolapsus (stomanın dışa çıkması)
- Susuz kalma
- Bağırsak tıkanıklığı
Ameliyat Sonrası Süreç
- 3 ila 7 gün hastanede kalınır
- Başlangıçta sıvı diyet uygulanır
- Stoma şiş olabilir, zamanla küçülür
- Stoma çevresine sürekli kese takılır
- Ostomi hemşiresi bakım eğitimi verir
Diyet Yönetimi
Gaz Oluşumu
Gaz yapan yiyeceklerden kaçının: baklagiller, lahana, gazlı içecekler
Koku Kontrolü
Koku yapan yiyeceklerden kaçının: sarımsak, yumurta, balık
Yoğurt, ayran, maydanoz gibi yiyecekler kokuyu azaltabilir
Tıkanıklık Riski
Bazı yiyecekler tıkanıklığa neden olabilir: fındık, mısır, elma kabuğu
Sıvı alımı artırılmalı
Stoma Bakımı
Temizlik
- Ilık su ve yumuşak bez kullanın
- Sabun veya alkol kullanmayın
Kese Sistemi
- Kapalı veya boşaltılabilir seçenekler mevcuttur
- Haftada birkaç kez değiştirilmelidir
- Sızıntı oluşmadan önce değiştirmek gerekir
Duş ve Banyo
- Torba sistemiyle duş alınabilir
- Ekstra kaplama gerekmez
Günlük Hayata Uyum
Giyim
Stomaya özel kıyafetler tercih edilebilir, ancak çoğu kıyafet uyumludur.
Fiziksel Aktivite
Ameliyattan sonraki 3 ay ağır kaldırmaktan kaçının. Fizyoterapist desteği alınabilir.
İş Hayatı
Ameliyattan sonra işe dönüş mümkündür. İş yüküne göre değerlendirme yapılmalıdır.
Seyahat
Yeterli malzeme ile seyahat edilebilir. Malzemeleri el bagajında taşıyın.
Cinsellik ve Yakınlık
Ostomi sonrası sağlıklı bir cinsel yaşam mümkündür. Destek için danışmanla görüşülebilir.
Duygusal ve Zihinsel Uyum
Stoma sonrası fiziksel görünüm ve işlev değişebilir. Psikolojik destek, destek grupları ve WOC hemşireleri bu süreçte yardımcı olur.
Çocuklar İçin Özel Hususlar
Çocuğa yaşına uygun şekilde işlem hakkında bilgi vermek, kaygılarını azaltır. Çocuklar için stoma bakımı aileyle birlikte planlanmalıdır. Eğitimli hemşireler bu süreçte rehberlik eder.