Paratiroid kanseri, çok nadir görülen bir kanser türüdür. Bazı faktörler, paratiroid kanseri gelişme riskini artırabilir. Ancak bu risklerin hiçbiri değiştirilmesi mümkün olmayan faktörlerdir ve paratiroid kanseri, bazen hiçbir risk faktörü olmayan kişilerde de gelişebilir. Bu yazıda, paratiroid kanserinin risk faktörleri ve bu riskleri etkileyen genetik durumlar ele alınacaktır.
Paratiroid Kanseri Riskini Artıran Genetik Durumlar
Bazı genetik hastalıklar, paratiroid kanseri gelişme riskini artırabilir. Bu genetik durumlar arasında şunlar yer almaktadır:
Hiperparatiroidizm-Çene Tümörü Sendromu (HPT-JT)
Hiperparatiroidizm-çene tümörü sendromu (HPT-JT) genellikle CDC73 genindeki bir mutasyon nedeniyle meydana gelir. Bu sendrom, paratiroid bezlerinde bir veya daha fazla kanserli olmayan tümörün (adenom) büyümesine neden olur. Bu tümörler, paratiroid bezlerinin aşırı aktif hale gelmesine ve çok fazla paratiroid hormonu üretmesine yol açar (hiperparatiroidizm). HPT-JT sendromu olan kişilerin yaklaşık üçte biri, paratiroid kanseri geliştirme riski taşır. Ayrıca, bu sendromda çene kemiklerinde de kanserli olmayan tümörler (fibrom) gelişebilir.
Ailevi İzole Hiperparatiroidizm (FIHP)
Ailevi izole hiperparatiroidizm (FIHP), kalıtsal bir durumdur ve bir veya daha fazla paratiroid bezinin aşırı aktif hale gelmesine yol açar. FIHP, MEN1, CASR, CGM2 veya CDC73 genlerindeki değişikliklerden kaynaklanabilir. Bu durum genellikle diğer benzer hastalıklar (HPT-JT, MEN1 gibi) ile ilişkili semptomlar göstermez. FIHP’li kişilerin çoğunda kanserli olmayan paratiroid tümörleri bulunur, ancak nadiren paratiroid kanseri gelişebilir.
Çoklu Endokrin Neoplazi Tip 1 (MEN1)
Çoklu endokrin neoplazi tip 1 (MEN1), genetik bir hastalıktır ve MEN1 genindeki değişikliklerden kaynaklanır. MEN1, paratiroid bezlerinde, pankreasta ve hipofiz bezinde tümörlere neden olabilir. Bu tümörler genellikle kanserli değildir. MEN1’li hastaların çoğunda, paratiroid bezlerinde kanserli olmayan tümörler bulunur, ancak bu durumun paratiroid kanseri gelişimiyle ilişkilendirilmesi nadirdir.
Olası Diğer Risk Faktörleri
Bazı diğer faktörler paratiroid kanseri ile ilişkilendirilmiştir. Ancak bu faktörlerin, paratiroid kanseri gelişimine neden olup olmadığı konusunda kesin bir kanıt bulunmamaktadır. Daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.
Belirli Gen Mutasyonları
Bazı gen mutasyonlarının, paratiroid kanseri gelişme riskini artırıp artırmadığı kesin olarak bilinmemektedir. Bu konuda daha fazla genetik araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır.
Sekonder Hiperparatiroidizm
Sekonder hiperparatiroidizm, paratiroid bezlerinin aşırı aktif hale gelmesine neden olan dışsal bir durumdur. Çoğunlukla uzun süreli böbrek hastalığı, bu duruma yol açabilir. Böbrek hastalıkları, paratiroid bezlerinin aşırı çalışmasına neden olarak kalsiyum dengesizliklerine yol açabilir.
Çoklu Endokrin Neoplazi Tip 2A (MEN2A)
MEN2A, RET genindeki değişikliklerden kaynaklanan kalıtsal bir durumdur. MEN2A, endokrin bezlerinde tümörlere neden olabilir. Bu hastalık, paratiroid kanseriyle ilişkilendirilebilecek bazı riskleri artırabilir, ancak bu konuda kesin bir kanıt bulunmamaktadır.
Boyuna Radyasyon Tedavisi
Geçmişte boyun bölgesine uygulanan radyasyon tedavisi, paratiroid kanseri gelişimiyle ilişkilendirilebilir. Boyun bölgesine radyasyon tedavisi görmüş olan kişilerde, paratiroid bezlerinde kanser riski artabilir. Ancak bu ilişkinin daha iyi anlaşılabilmesi için daha fazla araştırma yapılması gereklidir.
Sonuç
Paratiroid kanseri, genetik faktörler ve bazı sağlık koşulları nedeniyle gelişebilir. Ancak, bu risk faktörlerinin hiçbirisi değiştirilemez ve kanserin kesin nedeni her zaman belirlenemez. Paratiroid kanseri riski taşıyan bireylerin, doktorlarıyla düzenli olarak görüşerek gerekli testlerin yapılması önemlidir. Paratiroid kanseri teşhisi ve tedavisi, genetik testler ve düzenli izlemelerle daha etkili hale gelebilir.