Ağız yoluyla yiyecekleri tüketemeyen bireyler için tüp beslenme ve intravenöz (IV) beslenme, kanser tedavisi sürecinde ve sonrasında vücudun gerekli besinleri almasına yardımcı olabilir. Bu yöntemler, kas kaybını önleyerek kilonun korunmasını veya kilo alınmasını destekler ve vücudu güçlü tutmaya yardımcı olur.
Tüple Beslenme ve IV Beslenme Ne Zaman Kullanılır?
Tüp beslenme ve IV beslenme, özellikle şu durumlarda uygulanabilir:
- Besinleri düzgün bir şekilde emememe veya daha yüksek miktarda protein ve kaloriye ihtiyaç duyulması
- Yiyeceklerden yeterli besin alınamaması
- Yutma güçlükleri yaşanması
- Kanser tedavisi sırasında veya sonrasında yemek yiyememe veya içememe durumu
- Aşırı ağız veya boğaz ağrıları
Tüple Beslenme
Tüple beslenme, besinlerin doğrudan midenize veya ince bağırsağınıza verilmesini sağlayan bir yöntemdir. Bu yöntemle bazı kişiler, ağız yoluyla yiyecek ve sıvıları almaya devam edebilir. Ayrıca, beslenme tüpü aracılığıyla ilaç da alınabilir.
Tüple Beslenmenin Avantajları
Tüple beslenme, gastrointestinal (GI) yolu kullanarak beslenme sağlar ve enfeksiyon riski daha düşüktür. GI yolunuz düzgün çalışıyorsa, midenize veya ince bağırsağınıza bir tüp yerleştirilerek beslenme yapılabilir.
Tüple Beslenme Türleri
Farklı beslenme tüpleri mevcuttur ve hangi tüpün kullanılacağı, aşağıdaki faktörlere bağlıdır:
- Ne kadar süre tüp beslenmesine ihtiyaç duyulduğu
- Genel sağlık durumu
- Aspirasyon (yiyecek veya sıvıların akciğerlere kaçma) riski
- GI sisteminin besinlerin güvenli bir şekilde alınmasına uygunluğu
Nazogastrik, Nazoduodenal ve Nazojejunal Tüpler
Bu tüpler, burun yoluyla yerleştirilen ince, esnek tüplerdir. Tüpler sırasıyla mideye (nazogastrik), ince bağırsağın ilk kısmına (nazoduodenal) veya ince bağırsağın ikinci kısmına (nazojejunal) ulaşır. Bu tür tüplerin yerleştirilmesi için genellikle ameliyat gerekmez. Tüp doğru şekilde yerleştirildikten sonra, burun veya yanağa bantlanır. Nazogastrik, nazoduodenal ve nazojejunal tüpler, genellikle 4 ila 6 hafta gibi kısa süreli beslenme desteği gereksinimlerinde kullanılır.
PEG ve PEJ Tüpleri
Perkütan endoskopik gastrostomi (PEG) ve perkütan endoskopik jejunostomi (PEJ) tüpleri, doğrudan deriden mideye (PEG) veya ince bağırsağa (PEJ) yerleştirilir. Bu tür tüplerin yerleştirilmesi için cerrahi işlem yapılması gereklidir. PEG ve PEJ tüpleri, uzun süreli (4-6 hafta veya daha fazla) beslenme desteğine ihtiyaç duyan kişilerde kullanılır. Ayrıca, ağız yoluyla tüp yerleştirilemiyorsa veya sıklıkla kusma gibi sorunlar yaşanıyorsa tercih edilir.
Beslenme Programları
Beslenme tüpüyle kullanılan çeşitli beslenme programları mevcuttur:
Aralıklı Tüp Beslemeleri
Bu programda besin, gün boyunca birkaç kez, genellikle düzenli yemek saatlerinde verilir. Bu beslenme şekli, mideye beslenen tüplerle yapılır ve bolus tüp beslemesi olarak da bilinir.
Sürekli Tüp Beslenme
Sürekli tüp beslenme, genellikle 24 saat boyunca sabit bir hızda yapılır.
Döngüsel Tüp Beslenmesi
Döngüsel tüp beslenmesi, sürekli beslenmeye bir alternatiftir. Bu programda beslenme, daha kısa sürelerde ancak daha hızlı bir oranda yapılır ve genellikle gece saatlerinde (örneğin, gece 8 ila 12 saat) uygulanır. Bu tür beslenme programı, tüp beslemesiyle ağız yoluyla beslenmeye alışmış kişiler için faydalıdır.
İlaçlar ve Tüple Beslenme
İlaçlar, tüple beslenme sırasında ezilerek beslenme tüplerinden verilebilir. Sağlık ekibi, ilaçların güvenli bir şekilde alındığından emin olmak için hasta ile birlikte çalışacaktır.
Tüple Beslenmenin Bakımı
Tüple beslenme ve çevresindeki deri özel bakım gerektirir. Hemşire, hastaneden taburcu olmadan önce, tüpün nasıl temizleneceği ve bakımı hakkında bilgi verecektir. Ayrıca tüpün etrafındaki derinin temizliği de önemlidir.
Tüple Beslenmenin Yan Etkileri ve Riskleri
Tüple beslenmenin yan etkileri ve riskleri arasında şunlar bulunmaktadır:
- Regürjitasyon (yiyeceklerin beslenme tüpüne geri gelmesi)
- Mide bulantısı ve kusma
- Gaz, şişkinlik ve kramp
- Susuz kalma
- Kabızlık
- Ağız kuruluğu
- Tıkanmış beslenme tüpü
- Beslenme tüpünün yerinden çıkması veya hareket etmesi
- Deri enfeksiyonu veya tahrişi
- Kanama
- İshale neden olma
- Boru etrafında sıvı sızıntısı
- Damping sendromu
İntravenöz (IV) Beslenme
İntravenöz beslenme, sıvı ve besinlerin doğrudan kana verilmesini sağlar. Mide veya bağırsaklar kullanılmaz. IV beslenme, aşağıdaki durumlarda tercih edilir:
- GI yolunun düzgün çalışmaması
- Bağırsakların dinlenmeye ihtiyaç duyması
- Tüple beslenme yapılamaması
IV beslenme, parenteral beslenme olarak da bilinir.
IV Beslenme İçeriği
IV beslenme, aşağıdaki bileşenleri sağlar:
- Karbonhidratlar (glikoz, dekstroz)
- Protein (amino asitler)
- Yağlar (lipidler)
- Vitaminler (A, B, C, D, E) ve mineraller (çinko, bakır, krom, manganez, iyodür, selenyum)
- Elektrolitler (kalsiyum, magnezyum, fosfor, sodyum, potasyum, asetat ve klorür)
- K vitamini, ancak kan sulandırıcı kullanmıyorsanız
IV Beslenme Nasıl Verilir?
IV beslenme, kateter aracılığıyla damara yerleştirilir. Kateterler genellikle koldaki bir damara (periferik parenteral beslenme, PPN) veya göğüsteki büyük bir damara (toplam parenteral beslenme, TPN) yerleştirilir. TPN, uzun süreli IV beslenme gereksinimlerinde kullanılırken, PPN kısa süreli IV beslenme için tercih edilir.
IV Beslenmenin Yan Etkileri ve Riskleri
IV beslenmenin potansiyel yan etkileri ve riskleri şunlardır:
- Enfeksiyon
- Düşük kan şekeri (hipoglisemi)
- Yüksek kan şekeri (hiperglisemi)
- Sıvı aşırı yüklenmesi
- Kanama
- IV tüpünün yerinden çıkması
- Kan pıhtıları
- Hava embolisi
- Pnömotoraks (akciğer ile göğüs duvarı arasındaki boşlukta hava birikmesi)
- IV beslenme kaynaklı karaciğer hastalığı
- Gastrointestinal hücrelerin zayıflaması (gastrointestinal atrofi)
Tüp beslenme ve IV beslenme, vücudun ihtiyaç duyduğu besinleri sağlamada önemli rolleri olan yöntemlerdir. Ancak, her iki yöntemin de yan etkileri ve riskleri bulunmakta olup, sağlık ekibinin rehberliğinde uygulanmalıdır.