Mide bulantısı, mide bölgesinde rahatsız edici bir his oluşmasıdır. Kusma ise mide içeriğinin ağız yoluyla dışarı atılmasıdır. Kanser tedavileri, özellikle kemoterapi sırasında mide bulantısı ve kusma sık karşılaşılan yan etkilerdendir. Bu etkileri önlemek ve kontrol altına almak için çeşitli ilaçlar mevcuttur.
Mide Bulantısı ve Kusmanın Nedenleri
Kanser Tedavileri
Mide bulantısı ve kusma şu kanser tedavilerinden kaynaklanabilir:
- Kemoterapi
- Radyasyon tedavisi
- Hedefli tedavi
Birden fazla tedavi yöntemi birlikte uygulandığında bu yan etkilerin görülme olasılığı artar.
Kemoterapiye Bağlı Bulantı ve Kusma Türleri
- Akut bulantı ve kusma: Kemoterapiden sonraki ilk 24 saat içinde görülür.
- Gecikmiş bulantı ve kusma: Kemoterapiden 24 saat sonra ortaya çıkar.
- Beklentisel bulantı ve kusma: Kemoterapi öncesinde, geçmiş deneyimlere bağlı olarak ortaya çıkar.
Bazı kemoterapi ilaçlarının bulantı ve kusma yapma riski daha yüksektir:
- Karmustin
- Sisplatin
- Siklofosfamid (yüksek doz)
- Dakarbazin
- Daunorubisin + Siklofosfamid
- Doksorubisin + Siklofosfamid
- Epirubisin + Siklofosfamid
- İdarubisin + Siklofosfamid
Radyasyon Tedavisi
Mide bulantısı ve kusmaya neden olma ihtimali, tedavi edilen bölgeye ve dozuna bağlıdır. Özellikle aşağıdaki uygulamalar risklidir:
- Tüm vücut ışınlaması
- Üst karın bölgesi
- Tüm beyin ve omuriliğe yönelik radyasyon (kraniospinal)
Hedefli Tedavi
Bazı hedefe yönelik tedavi ilaçları da mide bulantısı ve kusmaya neden olabilir. Alemtuzumab bu riski en fazla taşıyan ilaçlardan biridir.
Diğer Nedenler
- Ameliyat öncesi verilen anestezikler
- Ağrı kesici ilaçlar
- Kanserin kendisi (beyin, karaciğer, sindirim sistemi)
- Ağrı
- Hiperkalsemi (yüksek kalsiyum)
- Hiponatremi (düşük sodyum)
- Kabızlık
- Bağırsak tıkanıklığı
- Enfeksiyon
- Anksiyete
Belirtiler
Mide bulantısı ve kusma ile birlikte görülebilecek belirtiler:
- Öğürme ya da kuru kusma
- Baş dönmesi
- Hızlı kalp atışı
- Aşırı tükürük üretimi
- Solgunluk
- Terleme
- Zayıf ve halsiz hissetme
Mide Bulantısı ve Kusmayı Önleme
Neden Önlem Önemlidir
Bulantı ve kusma sıvı ve besin kaybına neden olabilir. Bu durum:
- Susuz kalma
- Elektrolit dengesizlikleri
- Kötü beslenme
- Azalmış yaşam kalitesi ile sonuçlanabilir
Anti-emetik (Bulantı Önleyici) İlaçlar
Önleyici tedavi, bulantının beyin tarafından tedaviyle ilişkilendirilmesini engeller. Bulantı önleyici ilaçlar şunlardır:
- Aprepitant/Fosaprepitant
- Deksametazon
- Granisetron
- Netupitant/Palonosetron
- Olanzapin
- Ondansetron
- Palonosetron
İlaçların Alınma Şekilleri
- Damardan enjeksiyon
- Ağızdan hap veya sıvı
- Dil altı tablet veya film
- Deri yoluyla yama
Bulantı Önleyici İlaçların Yan Etkileri
İlacın türüne göre değişmekle birlikte yaygın yan etkiler şunlardır:
- Baş ağrısı
- Ağız kuruluğu
- Kabızlık
- Yorgunluk
- Uyuşukluk
- Baş dönmesi
- Artan iştah
- Şişkinlik
- Mide rahatsızlığı
- Uyku sorunları
- Ruh hali değişiklikleri
- Yüksek kan şekeri
Mide Bulantısı ve Kusmanın Yönetimi
Beslenme ve Sıvı Alımı İpuçları
- Azar azar ve sık öğünler tüketin
- Serin veya oda sıcaklığında içecekler tercih edin
- Yemeklerle içeceği aynı anda tüketmeyin
- Aç kalmamaya dikkat edin
- Hafif, kokusuz ve sindirimi kolay yiyecekler seçin
- Baharatlı, yağlı, keskin kokulu gıdalardan kaçının
- Yemek pişirme işini başkasına yaptırın
- Sizi rahatsız etmeyen yiyecekleri tercih edin
- Belinizi sıkan giysiler giymeyin
- Yavaş ve rahat şekilde yiyin
- Yemekten hemen sonra yatmayın
- Tedavi sonrası 1 saat bekleyin
Tamamlayıcı Yöntemler
- Akupunktur veya akupresür
- Görselleştirme teknikleri
- Kas gevşetme egzersizleri
- Hipnoz
- Zencefil
Dikkat Dağıtıcı Aktiviteler
- Müzik dinlemek
- Televizyon izlemek
- Film veya video oyunu ile meşgul olmak