İştahsızlık, yeme isteğinin kaybolmasıdır. Kanser tedavisi gören birçok kişi, hastalık sürecinin bir aşamasında iştahını kaybedebilir. Bu durum tıbbi olarak “anoreksiya” olarak adlandırılır.
İştahsızlık, kilo kaybına ve yetersiz beslenmeye neden olabilir. Kendinizi iyi hissetmeseniz bile, beslenmeye dikkat etmek sağlığınızı korumanın önemli bir yoludur.
İştahsızlığın Nedenleri
İştahsızlık, kanserin kendisinden, tedavi sürecinden veya diğer sağlık koşullarından kaynaklanabilir.
Kanserin Etkisi
Kanser, sindirim sisteminin bir bölümünü etkilediğinde yemek yeme isteğini azaltabilir. Bu durum, aşağıdaki kanser türlerinde daha yaygındır:
- Baş ve boyun kanserleri
- Kolorektal kanser
- Yemek borusu kanseri
- Karın kanserleri
- Pankreas kanseri
- Karaciğer kanseri
- İnce bağırsak kanseri
Kanser Tedavileri ve Yan Etkileri
Bazı kanser tedavileri iştahı azaltabilir. Özellikle aşağıdaki tedaviler iştahsızlığa yol açabilir:
- İmmünoterapi (interlökin-2, interferon alfa)
- Hedefe yönelik tedaviler (temsirolimus, everolimus, vismodegib)
- Kemoterapi
- Radyoterapi
- Ameliyat
Tedaviye bağlı olarak gelişen yaygın yan etkiler şunlardır:
- Mide bulantısı ve kusma
- Tat değişiklikleri
- Ağız ve boğaz ağrısı
- Ağız kuruluğu
- Yutma güçlüğü
Diğer Etkenler
İştahsızlık ayrıca aşağıdaki durumlar sonucu da gelişebilir:
- Metabolik değişiklikler
- Ağrı
- Yorgunluk
- Depresyon veya kaygı
- İshal veya kabızlık
- Opioid ağrı kesiciler
- Kanser kaşeksisi
Belirtiler
İştahsızlık belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Açlık hissinin olmaması
- Normalden az yemek tüketmek
- Az miktarda yemekle tokluk hissi
- Yemekten zevk alamama
Şiddetli iştahsızlık, kilo kaybı ve besin eksikliklerine yol açarak vücut fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir. Neyse ki bu durum çoğunlukla geçicidir ve tedavi süreci tamamlandığında iştah normale döner.
Tanı Süreci
Doktorunuz iştahsızlığın nedenini belirlemek için aşağıdaki adımları izleyebilir:
- Yeme alışkanlıkları hakkında sorular sormak
- Fiziksel muayene yapmak
- Kan testleri ile vücut kimyasını değerlendirmek
İştahsızlıkla Başa Çıkma Yöntemleri
İştahsızlıkla başa çıkmak için sağlık ekibinizin veya bir diyetisyenin önerilerine uymak faydalı olacaktır.
Genel Öneriler
- Günde üç küçük öğün ve besleyici atıştırmalıklar tüketin
- En sevdiğiniz yiyecekleri kendinizi iyi hissettiğiniz zamanlarda tüketin
- Kalorisi ve proteini yüksek yiyecekler tercih edin
- Smoothie gibi sıvı gıdalar hazırlayın
- Yanınızda sağlıklı atıştırmalıklar bulundurun
- Sıvı öğün alternatifleri kullanın
- Yemeklerde fazla sıvı tüketmeyin
- Soğuk veya oda sıcaklığındaki yiyecekleri tercih edin
- Yeni yiyecekler keşfedin
- Baharat ve otlarla yemeklerinizi lezzetlendirin
- Yemek ortamınızı keyifli hale getirin
Fiziksel Aktivitenin Önemi
Her gün düzenli fiziksel aktivite yapmak iştahınızı artırabilir. Günde 15 dakika yürüyüş gibi basit aktiviteler bile etkili olabilir. Egzersize başlamadan önce sağlık ekibinize danışın.
İştah Açıcı İlaçlar
Doktorunuzun önerisiyle aşağıdaki ilaçlar iştahınızı artırmak için kullanılabilir:
- Megestrol
- Medroksiprogesteron (Provera)
- Kortikosteroidler
Çocuklarda İştahsızlık
Çocuğunuzun iştahsızlığı varsa, onun sağlıklı beslenmesini sağlamak için şu önerileri uygulayabilirsiniz:
- Sevdiği yiyecekleri daha sık sunun
- Aç hissettiğinde yemesine izin verin
- Gün boyunca 3 küçük öğün ve birkaç besleyici atıştırmalık sunun
- Yüksek enerji ve protein içeren atıştırmalıkları elinizin altında bulundurun
- Yemek zamanlarını eğlenceli hale getirin (şekilli yiyecekler, renkli sofralar, arkadaşlarla yemek)
- Çocuğunuza baskı yapmayın, zorla yemek yedirmeyin