Kan nakli, kana ihtiyacı olan birine kan verilmesi işlemidir. Kansızlık çeken veya ameliyat sonrası kan kaybı yaşayan kişiler, kan nakline ihtiyaç duyabilir. Kan alıcıları, kanı alan kişilerdir ve donörler ise kan veren kişilerdir.
Kan Bağışı ve Kan Bağışçıları
Türkiye’nin kan sistemi, dünya çapında en güvenli sistemlerden biridir. Kan bağışı, alıcılar ve bağışçılar için güvenli bir şekilde yapılabilmesi için belirli sağlık kriterlerine dayanır. Kan bağışında bulunabilmek için sağlıklı olmak gereklidir ve bazı sağlık koşulları, bağışçının kan bağışında bulunmasına engel olabilir.
Kanser tedavisi görmüş bireylerin kan bağışında bulunup bulunamayacağı hakkında daha fazla bilgi almak için, Canadian Blood Services veya Héma-Québec ile iletişime geçebilirsiniz.
Kanserden Sonra Kan Bağışı
Kanser tedavisinden sonra, bazı bireyler kan bağışında bulunamayabilirler. Bu durum, kanserin türüne ve tedavi sürecine bağlı olarak değişir. Farklı kan toplama servislerinin, kanserden kurtulanların kan bağışı yapıp yapamayacağına dair farklı yönergeleri olabilir.
Otolog Kan Bağışı Nedir?
Otolog kan bağışı, kişinin kendi kanını bağışlayıp, bunu ileride kendi tedavisi için kullanmasıdır. Kanser tedavisi gören bireyler, ameliyat veya invaziv bir prosedür sırasında kan kaybı yaşadığında kendi kanını bağışlayabilirler.
Otolog Kan Bağışı Yapılabilecek Durumlar
- Ameliyatın isteğe bağlı mı yoksa acil mi olduğu
- Kişinin sağlıklı olması ve kan bağışlayabilecek durumda olması
- Kanın, kişiye özgü kanser türüyle uyumlu olması
Kan, genellikle ameliyattan birkaç hafta önce toplanır ve saklama süresi, kanın türüne bağlı olarak değişir.
Kan Nakli Neden Yapılır?
Kanser tedavisi gören bireylerin kan nakline ihtiyaç duyması, çeşitli sebeplerden kaynaklanabilir. Lösemi gibi kemik iliğini etkileyen kanserler, kan hücrelerinin üretimini etkileyebilir ve anemiye neden olabilir. Ayrıca, bazı kanserler kanamaya yol açarak anemiye neden olabilir.
Kemoterapi veya radyasyon tedavisi gibi kanser tedavi yöntemleri, kan hücrelerinin üretimini engelleyebilir, bu da düşük kan hücresi sayısına yol açabilir. Kök hücre nakli sonrası büyük doz kemoterapi veya radyasyon tedavisi nedeniyle kan hücrelerinin üretimi durabilir.
Kan nakli, ayrıca şunlar için yapılabilir:
- Ameliyat sırasında veya sonrasında ani kan kaybı
- Düşük hemoglobin seviyesi
- Şiddetli kalp veya akciğer hastalığı
- Orak hücreli anemi ve aplastik anemi gibi kan hücresi üretimini etkileyen hastalıklar
Kan Nakli Çeşitleri
Kan, plazma, kırmızı kan hücreleri (RBC), beyaz kan hücreleri (WBC) ve trombositler gibi farklı bileşenlerden oluşur. Kan nakli, kanın tüm bileşenlerini içeren tam kan verebilir veya yalnızca bir kısmı kullanılabilir.
Plazma Nakli
Plazma, kanın sıvı kısmıdır ve kan hücrelerini taşımanın yanı sıra pıhtılaşmayı sağlayan proteinleri de içerir. Kanama bozuklukları, bazı kanser türleri veya karaciğer hastalıkları gibi durumlarda taze dondurulmuş plazma transfüzyonu yapılabilir.
Plazma Transfüzyonunun Türleri
- Kriyopresipitat Transfüzyonu: Kan pıhtılaşma faktörlerini değiştirmek için kullanılır. Hemofili gibi durumlarda tercih edilir.
- Gama Globulin Transfüzyonu: Bağışıklık sistemini güçlendiren antikorları içerir ve kronik lenfositik lösemi gibi hastalıklar için kullanılır.
Kırmızı Kan Hücresi Nakli
Kırmızı kan hücreleri, vücuda oksijen taşır. RBC nakli, anemiye neden olan hastalıklar veya kan kaybı sonrası yapılabilir.
Beyaz Kan Hücresi Nakli
Beyaz kan hücreleri, enfeksiyonlara karşı korur. Beyaz kan hücresi transfüzyonları genellikle düşük beyaz kan hücresi sayısına sahip ve antibiyotiklere yanıt vermeyen enfeksiyonlar için yapılır.
Trombosit Nakli
Trombositler kanın pıhtılaşmasına yardımcı olur. Düşük trombosit sayısı, kemik iliği kanseri veya kanser tedavisi nedeniyle meydana gelebilir. Trombosit nakli, kanama riskini azaltmak için yapılır.
Kan Ürünlerinin Hazırlanması
Kan ürünleri, transfüzyon sırasında güvenlik ve reaksiyonları önlemek için işlenir. İnsan lökosit antijeni (HLA) tiplemesi, donör ve alıcı arasındaki uyumu sağlar. Ayrıca, kan ürünleri radyasyona tabi tutulabilir ve lökosit indirgeme işlemiyle beyaz kan hücreleri uzaklaştırılabilir.
Kan Nakli Süreci
Kan Naklinden Önce
Kan grubunuzun ve Rh faktörünüzün belirlenmesi için kan testi yapılır. Kan grubu A, B, AB veya O olabilir ve Rh faktörü, Rh pozitif veya Rh negatif olarak tanımlanır. Kan grubunuzun doğru eşleşmesi sağlanarak, reaksiyon riski azaltılır.
Kan Nakli Sırasında
Kan uygun şekilde eşleştirildikten sonra, transfüzyon için bir intravenöz (IV) kateter yerleştirilir. Kan torbası, kan damarlarına bağlanarak vücuda verilir. Hemşireler, işlem sırasında vücut sıcaklığınızı, kan basıncınızı ve kalp atış hızınızı izler.
Kan Naklinden Sonra
Kan nakli sonrası, kan hücresi sayımları yapılır ve yanıtınız kontrol edilir. Ayrıca, gerekirse dinlenmeniz istenebilir.
Kan Naklinin Yan Etkileri
Kan nakli genellikle güvenlidir, ancak bazı yan etkiler görülebilir. Bunlar arasında:
- Ateş ve Titreme: Alıcı ve donör arasında bir bağışıklık reaksiyonu olabilir.
- Alerjik Reaksiyonlar: Kurdeşen veya kaşıntı gibi hafif reaksiyonlar olabilir.
- Hemolitik Reaksiyonlar: Kan grubu uyumsuzluğu nedeniyle meydana gelir.
- TRALI (Transfüzyonla İlişkili Akut Akciğer Hasarı): Nadir fakat tehlikeli bir komplikasyon olabilir.
- GVHD (Greft-versus-Host Hastalığı): Beyaz kan hücrelerinin alıcının hücrelerine saldırması nedeniyle ortaya çıkar.
Çocuklar İçin Kan Nakli
Çocukları kan nakli gibi prosedürlere hazırlamak, onların kaygılarını azaltabilir ve iş birliğini artırabilir. Yaşa uygun açıklamalar yapmak, çocukların tedaviye daha olumlu yaklaşmalarına yardımcı olabilir.