Karaciğer sorunları bazı kanser tedavilerinden sonra gelişebilir. Bu sorunlar, çocukluk çağı kanser tedavilerinin geç bir etkisi olarak da ortaya çıkabilir. Genellikle yavaş gelişir ve zamanla ilerler.
Karaciğer Nasıl Çalışır?
Karaciğer, sindirim sisteminin önemli bir organıdır. Karnın sağ üst kısmında, kaburgaların altına yerleşmiştir. Karaciğerin başlıca görevleri şunlardır:
- Sindirime yardımcı olan safra ve enzimleri üretmek
- Kan pıhtılaşmasında görev alan proteinleri üretmek
- Zararlı maddeleri, ilaçları ve toksinleri kandan temizlemek
Karaciğer Sorunlarının Nedenleri
Kanser tedavileri sırasında uygulanan bazı yöntemler karaciğer üzerinde olumsuz etkilere yol açabilir.
Kemoterapi
Karaciğer hasarına neden olabilen kemoterapi ilaçları:
- Merkaptopurin
- Tioguanin
- Asparaginaz
- Karmustin
- Sitarabin
- Metotreksat
- Sisplatin
- Siklofosfamid
Radyasyon Tedavisi
Karın, pelvis, omurga veya tüm vücuda uygulanan radyasyon tedavisi karaciğer dokularında hasara neden olabilir.
İmmünoterapi
Bazı immünoterapi ilaçları da karaciğer hasarına yol açabilir:
- Pembrolizumab
- Ipilimumab
- Nivolumab
Kök Hücre Nakli
Yüksek doz kemoterapi ve tüm vücut ışınlaması karaciğer hasarına yol açabilir. Ayrıca kök hücre nakli sonrası gelişen GVHD veya veno-oklüzif karaciğer hastalığı da bu riski artırır.
Diğer Risk Faktörleri
- Karaciğerde tümör bulunması
- Karaciğerin bir kısmının alınması
- Hepatit gibi karaciğer hastalıkları
- Aşırı alkol tüketimi
- Sık sık kan nakli yapılması
Karaciğer Sorunlarının Türleri
Bazı kanser tedavileri sonrasında gelişebilecek karaciğer sorunları şunlardır:
- Karaciğer enzimlerinde artış (semptomsuz)
- Safra kesesi taşı riski
- Karaciğer büyümesi
- Hepatit B veya C
- Karaciğerde nodüller
- Karaciğerde skarlaşma (siroz)
- Karaciğer sertleşmesi (fibrozis)
- Aşırı demir birikmesi
Belirtiler
Karaciğer sorunları bazı durumlarda hiçbir belirti vermeyebilir. Ancak aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:
- Sarılık
- Koyu renkli idrar
- Soluk veya kil rengi dışkı
- Kaşıntı
- Kolay morarma veya kanama
- Yorgunluk
- Karın ağrısı
- Halsizlik
- Bulantı
- İştahsızlık
- Karaciğer büyümesi
- Karında sıvı birikimi (asit)
Belirtileriniz kötüleşirse veya geçmezse sağlık ekibinize danışın.
Tanı
Tedaviye başlamadan önce ve tedavi süresince karaciğerin sağlığını izlemek için testler yapılır.
Uygulanan Testler
- Karaciğer enzim seviyelerini ölçen kan testleri
- Hepatit B ve C taraması
- Kan pıhtılaşma testleri
- Kanda demir düzeyinin kontrolü
Karaciğer Sorunlarının Önlenmesi ve Yönetimi
Karaciğer hasarını önlemek ve ilerlemesini yavaşlatmak için bazı önlemler alınabilir.
Tedavi Sırasında
- Karaciğer fonksiyon testleriyle düzenli izleme
- Gerekirse ilaç dozlarının ayarlanması
- Hasar riski yüksekse tedavinin durdurulması veya değiştirilmesi
Tedavi Sonrasında
Karaciğer sağlığını korumaya yardımcı öneriler:
- Hepatit A ve B aşılarını yaptırın
- Alkol tüketimini sınırlayın veya tamamen bırakın
- Bol su için
- Dengeli ve sağlıklı beslenin
- Gereksiz ilaçlardan kaçının
- Bitkisel ürünler dahil her türlü takviye öncesinde doktorunuza danışın
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruyucu yöntemler kullanın
- Kimyasallardan uzak durun veya uygun koruma önlemleriyle kullanın
Takip
Kanser tedavisi gören herkesin düzenli olarak takip edilmesi gerekir. Sağlık ekibi, karaciğer sorunları riskine göre bir plan oluşturur.
Takip Sürecinde Yapılabilecekler
- Her yıl fiziksel muayene
- Karaciğer fonksiyonlarını izlemek için düzenli kan testleri
- Karaciğerin büyümesini kontrol eden görüntüleme testleri