Cilt kanseri, güneşe uzun süre maruz kalmanın, genetik faktörlerin ve çevresel etkenlerin bir kombinasyonu sonucu gelişebilir. Melanom dışı cilt kanseri, en sık teşhis edilen kanser türüdür ve tüm yeni kanser vakalarının en az %40’ını oluşturmaktadır. Risk faktörleri, bireylerin cilt kanseri gelişme olasılığını artırabilir, ancak her bireyde aynı sonucu yaratmayabilir. Aşağıda, melanom dışı cilt kanseri için bilinen bazı risk faktörleri yer almaktadır.
Melanom Dışı Cilt Kanseri Risk Faktörleri
Ultraviyole Radyasyon (UVR)
Ultraviyole (UV) radyasyona maruz kalmak, cilt kanseri için en büyük risk faktörüdür. Güneş, UVR’nin ana kaynağı olup, bronzlaşma yatakları ve güneş lambaları da UVR yayar. UV ışınları, ciltte hasara yol açar ve bu da zamanla cilt kanseri gelişimine zemin hazırlar. Uzun süre güneşe maruz kalan kişilerde cilt kanseri riski daha yüksektir. Çiftçiler ve açık hava işlerinde çalışan kişiler, güneş ışığına daha uzun süre maruz kaldıkları için bu risk grubundadır.
Açık Renkli Cilt, Gözler ve Saçlar
Açık renkli cilde, saçlara ve gözlere sahip bireylerde, melanom dışı cilt kanseri geliştirme riski daha yüksektir. Bu kişilerde daha az melanin bulunur ve melanin, cildin UVR’den korunmasına yardımcı olur. Erken yaşlarda sık sık güneş yanığı geçiren kişilerde risk daha da artmaktadır. Sarı veya kızıl saçlı ve mavi, yeşil veya gri gözlü bireyler bu riske daha yatkındır.
Kişisel Cilt Kanseri Öyküsü
Daha önce cilt kanseri (melanom veya melanom dışı) geçirmiş olan kişilerde, tekrar cilt kanseri gelişme riski daha yüksektir. Özellikle bazal hücreli karsinom (BCC) ve skuamöz hücreli karsinom (SCC) gibi kanser türlerinin bir kez gelişmiş olması, yeni kanserlerin ortaya çıkma olasılığını artırabilir.
İyonlaştırıcı Radyasyon
İyonlaştırıcı radyasyona maruz kalmak, melanom dışı cilt kanseri riskini artırabilir. Radyasyon tedavisi görmüş bireylerde, tedavi edilen bölge çevresinde cilt kanseri gelişme riski artmaktadır. Ayrıca, nükleer santrallerde radyasyona maruz kalan kişilerde de bu risk yüksektir.
Arsenik
Arsenik, doğal olarak kayalarda ve toprakta bulunan bir madde olup, cilt kanseri riskini artırabilir. Ayrıca, bazı ahşap koruyucular, pestisitler ve böcek ilaçlarında da arsenik bulunabilir. Madencilik ve endüstriyel işlemlerle uğraşan kişiler, arsenik maruziyetine daha fazla maruz kalabilirler.
Belirli Ürünlerle Çalışmak
Kömür, şist, endüstriyel katran, zift, kreozot, baca isi ve parafin gibi ürünlerle uzun süreli temasta bulunan kişilerde cilt kanseri riski artar. Bu tür maddeler, ciltle uzun süreli temasta olduklarında kanser riski oluşturabilir.
PUVA Tedavisi
Psoralen ve ultraviyole A (PUVA) tedavisi, sedef hastalığı gibi cilt rahatsızlıkları için kullanılan bir tedavi yöntemidir. Uzun süreli PUVA tedavisi almak, SCC geliştirme riskini artırabilir. Psoralen, cildi UV ışığına karşı daha hassas hale getirir.
Kseroderma Pigmentozum
Kseroderma pigmentozum, kalıtsal bir cilt hastalığıdır ve güneş ışığına karşı cildi savunmasız hale getirir. Bu hastalığı taşıyan bireylerin ciltleri UVR’ye karşı daha hassastır, bu da erken yaşlanma ve cilt kanseri riskini artırır. Kseroderma pigmentozumu olan kişilerde hem melanom dışı hem de melanom türünde cilt kanseri gelişme riski yüksektir.
Bazal Hücreli Nevüs Sendromu
Bazal hücreli nevüs sendromu (Gorlin sendromu olarak da bilinir), nadir bir kalıtsal hastalıktır ve ciltte çok sayıda bazal hücreli karsinom (BCC) gelişmesine yol açar. Ayrıca, bu sendromla ilişkilendirilmiş bazı genetik mutasyonlar, bireylerin daha fazla cilt kanseri riski taşımasına neden olabilir.
Zayıflamış Bağışıklık Sistemi
Bağışıklık sistemi zayıf olan bireylerde, melanom dışı cilt kanseri gelişme riski daha yüksektir. Organ nakli yapmış kişiler ve bağışıklık sistemi baskılanmış olan bireyler bu risk grubuna girmektedir. Ayrıca, HIV virüsü taşıyan kişilerde de cilt kanseri riski artar.
Olası Risk Faktörleri
Aşağıda belirtilen faktörler, melanom dışı cilt kanseri ile ilişkilendirilen ancak kesin kanıtlarla doğrulanmamış risk faktörleridir. Bu faktörlerin rolünü netleştirebilmek için daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.
İnsan Papilloma Virüsü (HPV) Enfeksiyonu
HPV enfeksiyonunun, bazı cilt kanseri türlerinin gelişimine katkıda bulunduğu düşünülmektedir. Ancak, HPV’nin cilt kanseri üzerindeki etkileri hakkında daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.
Fotosensitize Edici İlaçlar
Bazı ilaçlar, cildin güneşe karşı daha hassas hale gelmesine neden olabilir. Bu ilaçlar, bireyleri güneş ışığına karşı daha savunmasız kılar ve cilt kanseri riskini artırabilir.
Çok Sayıda Çil ve Benler
Çok sayıda çil veya ben bulunan bireylerde, özellikle erken yaşlarda güneşe fazla maruz kalma durumunda cilt kanseri riski artabilir. Ancak bu faktörlerin cilt kanseri riskine olan etkisi tam olarak kanıtlanmamıştır.
Tütün İçmek
Tütün içmenin, cilt kanseri riskini artırıp artırmadığı konusunda net bir kanıt bulunmamaktadır. Ancak, tütün kullanımı, vücudun genel sağlığını olumsuz etkileyebilir ve bazı cilt rahatsızlıklarının gelişmesine zemin hazırlayabilir.
Sonuç
Melanom dışı cilt kanseri, genetik ve çevresel faktörlerin birleşimi ile gelişebilir. Güneşe maruz kalma, açık renkli cilt, önceki cilt kanseri öyküsü ve bağışıklık sistemi zayıflığı gibi faktörler bu riski artırır. Cilt kanseri riskini azaltmak için güneşten korunma yöntemleri kullanılmalı, düzenli cilt kontrolleri yapılmalıdır.