Osteoradyonekroz, radyasyona bağlı olarak kemik dokusunun ölmesidir. Bu durum, radyasyonun kan damarlarına zarar vermesi sonucu ortaya çıkar. Genellikle radyoterapi tamamlandıktan sonra gelişir ve en sık alt çenede görülür.
Osteoradyonekrozun Görülme Yerleri
Alt çene, yani mandibula, osteoradyonekroza karşı özellikle hassastır çünkü bu bölgedeki kan akışı sınırlıdır. Nadir durumlarda, üst çene (maksilla) de etkilenebilir.
Osteoradyonekroz Dereceleri
Doktorlar osteoradyonekrozu etkilediği dokuya, tedaviye yanıtına ve kırık oluşup oluşmadığına göre sınıflandırır:
- Derece I: Yumuşak doku ölümü, kemik açığa çıkmış
- Derece II: Tedaviye yanıt vermeyen kemik hasarı
- Derece III: Kemiğin tüm kalınlığı etkilenmiş ve/veya kırık oluşmuş
Osteoradyonekrozun Nedenleri
Radyoterapi
Osteoradyonekroz, genellikle baş ve boyun kanserlerine yönelik radyoterapi sonrası ortaya çıkar. Özellikle 60 Gray’den fazla doz alındığında risk artar.
Yetersiz Ağız Bakımı ve Diş Sorunları
Radyoterapi öncesinde diş sorunlarının giderilmemesi, ağız hijyeninin yetersiz olması ve tedavi sonrası ağız kuruluğu, osteoradyonekroz riskini artırır.
Çene Travması
Radyoterapiden sonraki ilk yıl içinde çeneye yönelik travmalar şu şekilde risk oluşturabilir:
- Diş çekimi
- Cerrahi müdahale veya biyopsi
- Diş protezi tahrişi
- Kazalar
Bazı durumlarda, herhangi bir travma olmadan da osteoradyonekroz gelişebilir.
Osteoradyonekroz Belirtileri
Osteoradyonekroz belirtileri hasarın derecesine göre değişir:
- Çene veya ağızda ağrı
- Şişlik
- Ülser veya açık yara
- Trismus (çene açmada zorluk)
- Fistül oluşumu
- His kaybı
- Enfeksiyon
- Dişlerin hizalanmaması (maloklüzyon)
- Açığa çıkmış kemik
- Deriden dışarı çıkan ölü kemik (sekestrum)
Herhangi bir belirti gözlemlendiğinde sağlık uzmanına başvurulmalıdır.
Osteoradyonekroz Tanısı
Tanı, fiziksel muayene ve aşağıdaki testlerle konur:
- Çene röntgeni
- BT taraması
- MR görüntüleme
- Biyopsi (kanserin nüksü veya yeni kanser açısından)
Osteoradyonekrozun Önlenmesi
Radyoterapi Öncesinde Alınması Gereken Önlemler
- Diş hekimine gidilerek diş temizliği ve muayene yaptırılmalı
- Gerekirse diş çekimi veya dolgu işlemleri tamamlanmalı
- Günlük florür tedavilerine başlanmalı
Radyoterapi Sırasında ve Sonrasında Alınması Gereken Önlemler
- İyi ağız bakımı sağlanmalı
- Şeker oranı düşük sağlıklı diyet uygulanmalı
- Diş muayeneleri düzenli yapılmalı
- Gerekirse florür tedavileri ve tükürük artırıcı yöntemler uygulanmalı
Osteoradyonekrozun Yönetimi
Ameliyat
Cerrahi Debridman ve Sekestrektomi
- Ölü veya enfekte kemik ve dokular çıkarılır
Rekonstrüktif Cerrahi
- Mikrovasküler cerrahi ile bölgeye kan akışı sağlanabilir
- Kemik ve yumuşak doku greftleri kullanılabilir
- Diş implantları gerekebilir
Hiperbarik Oksijen Tedavisi
Hiperbarik oksijen tedavisi, özel bir odada yüksek basınç altında saf oksijen solunarak uygulanır. Bu yöntem:
- Dokuların iyileşmesini hızlandırır
- Genellikle cerrahiden önce 20, sonra 10 seans uygulanır
- Diş çekimi yapılacaksa öncesinde önerilebilir
Bu tedavi her sağlık merkezinde sunulamayabilir, uygulanabilirliği önceden kontrol edilmelidir.