Sarılık, belirli kanser türleri ya da kanser tedavileri nedeniyle oluşabilen bir durumdur. Kanda fazla miktarda bilirubin birikmesi sonucu gelişir. Bu durumda ciltte ve göz aklarında sararma, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı ve kaşıntı gibi belirtiler ortaya çıkar.
Bilirubin Nedir?
Bilirubin, kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasıyla ortaya çıkan sarı renkli bir pigmenttir. Hemoglobin içeriğinde bulunan bu madde, karaciğer tarafından işlenerek vücuttan atılır. Safra yoluyla bağırsaklara taşınır ve büyük kısmı dışkı ile, küçük bir kısmı ise idrarla atılır. Eğer bilirubin karaciğer tarafından yeterince uzaklaştırılamazsa, vücutta birikir ve sarılığa neden olur.
Sarılık Türleri
Sarılık, bilirubinin vücutta birikmeye başladığı yere göre üç ana türe ayrılır:
Prehepatik Sarılık
Karaciğere ulaşmadan önce kanda bilirubin miktarının artmasıyla ortaya çıkar. Aşırı kırmızı kan hücresi yıkımı nedeniyle karaciğerin kapasitesini aşan miktarda bilirubin oluşur.
Nedenleri
- Hemolitik anemi
- Orak hücre hastalığı
- Talasemi
- Sıtma
Hepatik Sarılık
Karaciğer dokularındaki hasar nedeniyle bilirubinin işlenememesi sonucu oluşur. Karaciğer hücrelerinin düzgün çalışmaması bilirubinin uzaklaştırılmasını engeller.
Nedenleri
- Kemoterapi ilaçları (merkaptopurin, tiyoguanin, florourasil)
- İmmünoterapi
- Hepatit virüsleri
- Uzun süreli alkol ve uyuşturucu kullanımı
- Akut greft-versus-host hastalığı (GVHD)
Posthepatik Sarılık
Safra yollarının tıkanması sonucu bilirubinin dışkı yoluyla atılamaması durumudur.
Nedenleri
- Safra yolu tümörleri
- Safra taşı
- Primer sklerozan kolanjit
- Primer biliyer kolanjit
Kanser ve Sarılık
Bazı kanser türleri sarılığa doğrudan neden olabilir. Bunlar genellikle karaciğer ve safra yolları ile ilgili olanlardır.
Sarılığa Neden Olabilen Kanser Türleri
- Karaciğer kanseri
- Mide kanseri
- Pankreas kanseri
- Safra kesesi kanseri
- Safra kanalı kanseri
- Diffüz büyük B hücreli lenfoma (DLBCL)
- Metastatik kanser (karaciğere, mideye, pankreasa, safra kesesine veya safra kanalına yayılmış)
Sarılık Belirtileri
Sarılık farklı nedenlere bağlı olarak çeşitli belirtilerle kendini gösterebilir:
- Cilt ve göz aklarında sararma
- Soluk renkli, kötü kokulu dışkı
- Koyu sarı veya kahverengi idrar
- Yaygın kaşıntı
- Karın ağrısı veya hassasiyet
- Kusmukta veya dışkıda kan
- Kilo kaybı
- Kolay morarma
- Bacaklarda veya karında şişlik
- Ateş
- Yorgunluk
- Zihinsel bulanıklık veya ajitasyon
Herhangi bir belirti görüldüğünde sağlık profesyonellerine danışılmalıdır.
Tanı Yöntemleri
Sarılığın nedeni aşağıdaki testlerle araştırılır:
Laboratuvar Testleri
- Tam kan sayımı (CBC)
- Karaciğer fonksiyon testleri
- Enzim, glukoz ve pıhtılaşma değerleri
Görüntüleme Yöntemleri
- Ultrason
- Bilgisayarlı tomografi (BT)
- Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
- Endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi (ERCP)
Biyopsi
Karaciğerde tümör veya anormallik saptanırsa karaciğer biyopsisi yapılabilir.
Sarılık Yönetimi
Tedavi, sarılığın altında yatan nedene göre belirlenir.
Tedavi Seçenekleri
- Tıkanıklığın cerrahi olarak giderilmesi
- ERCP ile safra kanalına stent yerleştirilmesi
Kaşıntı Yönetimi
Kaşıntı sarılığın rahatsız edici bir belirtisidir ve aşağıdaki yöntemlerle hafifletilebilir:
Yaşam Tarzı Önerileri
- Dengeli beslenme ve bol sıvı tüketimi
- Serin ortamda yaşamak
- Ilık suyla kısa süreli duş
- Cildi yumuşak havluyla kurulama ve ardından losyon uygulama
- Hipoalerjenik, kokusuz sabun ve deterjan kullanımı
- Pamuk ve ipek gibi cildi tahriş etmeyen giysiler tercih etme
İlaç Tedavisi
- Antihistaminikler
- Kolestiramin (Olestyr)
- Antidepresanlar (gerekirse)
Sarılık belirtilerinin erken dönemde fark edilmesi, tedavi sürecinde büyük önem taşır. Bu nedenle herhangi bir belirti durumunda sağlık ekibiyle iletişime geçmek gerekir.