Kanser tedavisinde cerrahi, hastalığın tanısı, evrelemesi, tedavisi ve semptomların kontrolü gibi birçok amaçla kullanılabilir. Cerrahi genellikle vücutta kesi yapılarak uygulanır ve hastalığın türüne, yayılımına ve genel sağlık durumuna bağlı olarak farklı şekillerde planlanabilir.
1. Tanı ve Evreleme
Cerrahi, kanserin teşhisinde önemli bir rol oynar. Bu genellikle biyopsi yoluyla gerçekleştirilir. Biyopsi, şüpheli dokuların veya hücrelerin çıkarılarak mikroskop altında incelenmesini sağlar. Bu işlem genellikle radyolojik yöntemlerle veya doğrudan cerrahi ile yapılır. Patologlar, alınan örnekleri analiz ederek kanserin türü, derecesi ve yayılımı hakkında bilgi verir.
Bazı durumlarda, kanserin evresini belirlemek için cerrahi yöntemler kullanılsa da genellikle görüntüleme teknikleri (BT, MR, PET) tercih edilir. Evreleme, kanserin vücuttaki yayılımını anlamaya yardımcı olur.
2. Kanserin Tamamen Çıkarılması
Cerrahlar, tümörü çevresindeki sağlıklı dokuyla birlikte çıkararak geride kanser hücresi kalmamasını hedefler. Bu işlem, kanser lokalize durumdayken yani yayılmadan önce uygulandığında en etkili sonuçları verir.
Çoğu zaman cerrahi, kemoterapi veya radyoterapi gibi diğer tedavilerle birlikte planlanır. Cerrahi sırasında bazen yakındaki lenf düğümleri de çıkarılır ve mikroskop altında incelenir. Bu, kanserin yayılıp yayılmadığını anlamak açısından önemlidir.
3. Kanserin Yayılmasını Önleme
Cerrahlar, görünürde kanser barındırmasa bile tümör çevresindeki bazı kas, sinir ve lenf düğümleri gibi dokuları da çıkarabilir. Bu yaklaşım, hastalığın tekrarlama riskini azaltmak amacıyla yapılır. Çalışmalar, bu tür çıkarımların kanserin geri dönme olasılığını düşürdüğünü göstermektedir.
4. Semptomları Hafifletme (Palyatif Cerrahi)
İleri evre kanserlerde, tedavi edici değil ama yaşam kalitesini artırıcı cerrahiler uygulanabilir. Bu tür müdahaleler tıkanıklıkları açmak, kanamayı durdurmak ya da ağrıyı azaltmak için yapılır. Cerrah, bu tür durumlarda müdahalenin risk ve faydalarını ayrıntılı şekilde değerlendirerek hastayı bilgilendirir.
5. Hasarlı Doku ve Organların Onarımı
Kanser veya tedavi sürecinde zarar gören dokuların onarılması ya da yeniden yapılandırılması için cerrahiye başvurulabilir. Bu tür işlemlere rekonstrüktif cerrahi denir. Meme, yüz, ağız gibi bölgelerde estetik ve işlevsel iyileşme sağlamak amacıyla uygulanır. Bu süreçte doku nakli, implant veya protezler gibi yöntemler kullanılabilir.
6. Vücut Fonksiyonlarını Destekleme
Bazı hastalar solunum veya beslenme gibi temel ihtiyaçlarını karşılayamayabilir. Bu gibi durumlarda örneğin solunumu sağlamak için trakeostomi, beslenmeyi kolaylaştırmak için beslenme tüpleri cerrahi olarak yerleştirilebilir. Ayrıca damar yoluyla beslenme (IV beslenme) gibi destekleyici uygulamalara da başvurulabilir.
7. Diğer Tedavileri Destekleyici Müdahaleler
Cerrahi ile yerleştirilen santral venöz kateter gibi cihazlar, kemoterapi veya diğer ilaçların verilmesini kolaylaştırır. Bazı kemoterapi türleri için özel pompalar da cerrahi olarak yerleştirilebilir.
8. Kanseri Önleme Amaçlı Müdahaleler
Yüksek riskli bireylerde, kanser henüz oluşmadan önlem amacıyla yapılan ameliyatlara profilaktik cerrahi denir. Örneğin, ailesel geçişli meme kanseri riski yüksek olan bir birey, kanser gelişmeden önce her iki memesini aldırmayı tercih edebilir. Bu tür uygulamalar, riskin ciddi oranda azaltılmasına yardımcı olabilir.
Cerrahi Müdahale Öncesinde Sağlık Ekibinize Sorabileceğiniz Sorular:
- Ameliyatın amacı nedir?
- Hangi riskler ve yan etkiler söz konusudur?
- Ameliyattan sonra iyileşme süreci nasıl olacak?
- Alternatif tedavi seçenekleri var mı?
- Bu ameliyatla birlikte başka bir tedavi uygulanacak mı?