Tümör lizis sendromu (TLS), kanser hücrelerinin hızla parçalanarak kana fazla miktarda atık madde salması sonucu ortaya çıkan ciddi bir durumdur. Bu maddeler arasında ürik asit, potasyum ve fosfat bulunur. Bu bileşenlerin seviyeleri hızla yükselirken kalsiyum seviyesi düşer. Bu kimyasal dengesizlikler tedavi edilmezse hayatı tehdit edebilir.
Tümör Lizis Sendromunun Nedenleri
TLS genellikle belirli kanser türlerinin tedavisi sırasında görülür. Bu sendrom, özellikle hücrelerin hızla bölündüğü ve tedaviye yanıtın yüksek olduğu durumlarda ortaya çıkar.
Riskli Kanser Türleri
TLS riskinin yüksek olduğu kanserler şunlardır:
- Akut lösemi
- Agresif non-Hodgkin lenfoma
- Miyeloproliferatif hastalıklar
- Hepatoblastoma ve evre IV nöroblastoma gibi katı tümörler
Diğer Risk Faktörleri
- Tedavi öncesi böbrek fonksiyon bozukluğu
- Yüksek tümör yükü
- Tedaviye güçlü yanıt alınması
TLS genellikle kemoterapi başladıktan sonraki 48-72 saat içinde gelişir. Ancak, intratekal kemoterapi, kemoembolizasyon, radyoterapi, kortikosteroid tedavisi ve hedefe yönelik ya da biyolojik tedavilerle de ilişkili olabilir.
Tümör Lizis Sendromunun Belirtileri
TLS belirtileri başlangıçta hafif olabilir ancak kan değerlerindeki bozulmalar arttıkça şiddetlenir. En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Bulantı ve kusma
- İshal
- Kas krampları ve seğirmeler
- Halsizlik
- Uyuşma veya karıncalanma
- İdrar miktarında azalma
- Düzensiz kalp ritmi
- Konfüzyon
- Huzursuzluk ve sinirlilik
- Deliryum ve halüsinasyonlar
- Nöbetler
Bu belirtiler görüldüğünde hemen tıbbi yardım alınmalıdır.
Tanı Süreci
TLS’nin tanısı laboratuvar testleri ile konur. Yaygın olarak kullanılan testler:
- Tam kan sayımı (CBC)
- Kan kimyası ve ürik asit düzeyleri
- İdrar tahlili
Bu testlerle TLS’nin erken tanısı sağlanabilir.
Tümör Lizis Sendromunun Tedavisi
TLS’nin tedavisi, sendrom gelişmeden önce riskin belirlenmesine ve önleyici önlemlerin alınmasına dayanır. Tedavi başlamadan önce sağlık ekibi tarafından değerlendirme yapılır.
Risk Değerlendirme Kriterleri
- Kanserin türü ve yaygınlığı
- Böbrek fonksiyonu
- Kalp hastalığı, hipertansiyon gibi eşlik eden hastalıklar
- Laboratuvar test sonuçları
Önleyici Tedbirler
- Bol sıvı alımı (intravenöz sıvılar)
- Sıvı takviyesi genellikle tedavi başlamadan 24-48 saat önce başlatılır ve birkaç gün devam eder
- İdrar çıkışının izlenmesi (saatte 150-200 ml)
- Gerekirse diüretik kullanımı
İlaç Tedavisi
TLS tedavisinde kullanılan başlıca ilaçlar:
Allopurinol
Ürik asit üretimini engeller.
Rasburikaz
Ürik asidi parçalayan ve atılmasını kolaylaştıran bir enzim tedavisidir.
Destekleyici İlaçlar
- Sodyum bikarbonat
- Asetazolamid
Bu ilaçlar, ürik asidin kristalleşmesini önler. Ancak rasburikaz kullanılıyorsa ek ilaçlara gerek duyulmaz.
Diyaliz
TLS kontrol altına alınamazsa veya böbrek yetmezliği gelişirse diyaliz uygulanabilir. Diyaliz, kandaki toksik maddeleri temizleyerek hayati fonksiyonların korunmasını sağlar.