Böbrek sorunları bazı kanser tedavilerinden sonra gelişebilir. Bu sorunlar, tedavi sırasında hemen ortaya çıkabileceği gibi, çocukluk çağındaki kanser tedavilerinin geç etkisi olarak da yıllar sonra görülebilir.
Böbrekler Nasıl Çalışır?
Böbrekler, idrar sisteminin önemli bir parçasıdır. Vücudun iki yanında, bel hizasında yer alan bu fasulye şeklindeki organlar kanı filtreleyerek atık ürünleri uzaklaştırır, kan basıncını düzenler ve kırmızı kan hücrelerinin üretimini destekler.
Her böbrekte yaklaşık 1 milyon nefron bulunur. Nefronlar, kanı filtreler ve fazla su ile atık ürünleri idrar olarak dışarı atar. İdrar, üreterler yoluyla mesaneye geçer ve ardından üretra aracılığıyla vücuttan atılır.
Böbrek fonksiyonu yüzde ile ölçülür. Her iki böbreğin birlikte tam kapasite çalışması %100 fonksiyon anlamına gelir. Tek böbrekle yaşamak mümkündür ancak fonksiyon %50’nin altına düşerse sağlık sorunları gelişebilir.
Böbrek Sorunlarının Nedenleri
Kanser tedavileri böbreklerde çeşitli hasarlara neden olabilir. Bu hasarlar geçici olabileceği gibi kalıcı da olabilir.
Kemoterapi
Bazı kemoterapi ilaçları nefrotoksiktir, yani böbrek hücrelerine zarar verebilir. Bu durum ilacın dozu, diğer ilaçlarla birlikte kullanımı ve kişinin mevcut böbrek sağlığına bağlıdır.
Nefrotoksik Kemoterapi İlaçları
- Sisplatin
- Karboplatin
- Ifosfamid
- Metotreksat
Radyasyon Tedavisi
Karın bölgesine uygulanan radyasyon veya tüm vücut ışınlaması (TBI), böbrek dokularına zarar verebilir.
Kök Hücre Nakli
Yüksek doz kemoterapi ve bazı durumlarda TBI, kök hücre nakline hazırlık sırasında böbrek hasarına yol açabilir. Ayrıca GVHD tedavisinde kullanılan ilaçlar da riski artırır.
Diğer Risk Faktörleri
- Böbreğin cerrahi olarak çıkarılması
- Mesane alınması
- Her iki böbrekte kanser bulunması
- Küçük yaşta tedavi görmüş olmak
- Bazı antibiyotikler ve antifungal ilaçlar
- Diyabet ve hipertansiyon gibi kronik hastalıklar
- Sık idrar yolu enfeksiyonları veya idrar reflüsü
Böbrek Sorunu Türleri
Kanser tedavileri sonrası aşağıdaki böbrek sorunları ortaya çıkabilir:
Böbrek Fonksiyon Bozukluğu
Böbrekler görevini tam olarak yerine getiremez.
Yüksek Tansiyon
Böbrek fonksiyonunun bozulması, kan basıncında artışa yol açabilir.
Kronik Böbrek Hastalığı
Zamanla ilerleyen ve kalıcı olabilen bir durumdur.
Böbrek Yetmezliği
Böbreklerin artık görevini yerine getiremediği ileri düzey durumdur.
Belirtiler
Böbrek sorunları şu belirtilerle kendini gösterebilir:
- Vücutta şişlik
- Yüksek tansiyon
- Az miktarda idrar veya idrar yapmada değişiklik
- Yorgunluk
- Anemi
- Hızlı kalp atışı ve solunum
- Metalik tat, kötü nefes
- Kaşıntılı cilt
- Mide bulantısı, kusma
- Baş ağrısı
Belirtiler kötüleşirse sağlık ekibine hemen bilgi verilmelidir.
Tanı
Böbrek sorunları aşağıdaki yöntemlerle teşhis edilir:
Fiziksel Muayene
Kan basıncı ölçülmesi ve vücutta şişliklerin kontrolü yapılır.
Laboratuvar Testleri
Görüntüleme
- Böbrek ultrasonu
Böbrek Sorunlarının Önlenmesi ve Yönetimi
Kanser tedavisi sırasında ve sonrasında böbrekleri korumaya yönelik bazı uygulamalar mevcuttur.
Tedavi Sırasında Koruyucu Önlemler
- Ekstra sıvı desteği verilmesi
- Elektrolit ve sıvı dengesinin düzenli kontrolü
- Amifostin gibi koruyucu ilaçların kullanılması
- İlaç dozunun ayarlanması
- Diyaliz gerekebilir
Dikkat Edilmesi Gereken Belirtiler
- Ani şişlik
- İdrarda değişiklik
Tedavi Sonrası Önlemler
- Yeterli sıvı alımı
- Dehidrasyon belirtilerine dikkat
- Elektrolit dengesi takibi
- Hipertansiyon kontrolü
- Yeni ilaçlar öncesinde doktor onayı
- İdrar yolu enfeksiyonlarının tedavisi
- Temaslı sporlar öncesinde doktor onayı
Takip Süreci
Tüm kanser tedavisi görmüş bireyler düzenli takipten geçmelidir. Sağlık ekibi, kişiye özel bir takip planı oluşturur.
Takiplerde aşağıdaki uygulamalar yer alabilir:
- Kan basıncı ölçümü
- İdrar tahlili
- Kan testleri