Kanser ve kanser tedavileri, kadınların cinsel sağlığı üzerinde önemli etkilere yol açabilir. Vajinal kuruluk, vajinal darlık, ağrılı cinsel ilişki ve cinsel istekte azalma bu etkilerden bazılarıdır. Ancak bu sorunların çoğu yönetilebilir veya tedavi edilebilir. Bunun ilk adımı, bu konuları açıkça konuşmaktır.
Cinsellik Hakkında Konuşmanın Önemi
Seks hakkında konuşmak birçok kişi için zor olabilir. Ancak utanma duygusu, ihtiyaç duyduğunuz yardımı almanıza engel olmamalıdır. Cinsel sağlık, diğer tüm sağlık alanları kadar önemlidir. Sağlık profesyonelleri yargılamak için değil, yardım etmek için vardır. Cinsel sorunlarınızı, diğer tıbbi yan etkiler gibi ele alarak sağlık ekibinizle açık iletişim kurmalısınız.
Cinsel Sorun Türleri
Vajinal Kuruluk
Vajinal kuruluk, yeterli kayganlık olmaması nedeniyle cinsel ilişkiyi zorlaştırabilir. Menopoz veya tedavi kaynaklı menopoz durumlarında sık görülür. Kemoterapi, radyasyon veya cerrahi tedaviler bu durumu tetikleyebilir.
Vajinal Darlık
Vajinanın daralması ve kısalması olarak tanımlanır. Hormonal tedavi, pelvik radyasyon veya cerrahi sonrası ortaya çıkabilir. Vajinal penetrasyon zor ve ağrılı hale gelebilir.
Ağrılı Seks
Ağrı, cinselliğe olan ilgiyi azaltabilir. Bu durum, vajinal kuruluk veya darlık nedeniyle gelişebilir. Ağrı beklentisi uyarılmayı zorlaştırarak daha fazla rahatsızlığa yol açabilir.
Düşük Cinsel İstek
Kanser tedavileri fiziksel ve duygusal olarak kişiyi etkileyerek cinsel istekte azalmaya neden olabilir.
Cinsel Sorunların Nedenleri
Cinsel organlara veya yakın bölgelere yönelik kanser türleri ve bunların tedavileri, cinsel sağlığı etkileyebilir.
Cerrahi Müdahaleler
- Histerektomi: Vajinal darlık ve duyu kaybına yol açabilir.
- Radikal Sistektomi: Üreme organlarının çıkarılması cinsel fonksiyonları etkiler.
- Abdominoperineal Rezeksiyon: Vajinanın kısalmasına neden olabilir.
- Vulvektomi: Klitorisin veya dış genital bölgenin çıkarılması his kaybına neden olur.
- Pelvik Ekzenterasyon: Tüm pelvik organların çıkarılması gerekir. Vajina yeniden yapılandırılsa da daha kısa olur.
- Meme Ameliyatları: Kendini çekici hissetmeme gibi duygusal etkiler yaratabilir.
Radyasyon Tedavisi
Pelvik bölgeye uygulanan radyasyon, menopoz belirtileri ve vajinal doku hasarına yol açabilir.
Kemoterapi ve Hormon Tedavisi
Kemoterapi ve hormon tedavisi, menopoz etkileri, yorgunluk ve cinsel istekte azalma ile ilişkilidir.
Duygusal Faktörler
- Kaygı, depresyon ve stres
- Vücut imajında değişiklik
- Ağrı korkusu
- Partnerin tepkisiyle ilgili endişeler
Tedavi Süresince ve Sonrasında Cinsellik
Cinsel ilişkiye girmenin güvenliği tedaviye göre değişir. Doktorunuzdan cinsel ilişkiyle ilgili zamanlama, korunma ve doğum kontrolü hakkında bilgi alın. Bazı kemoterapi ilaçları vücut sıvılarına geçebileceği için bariyer yöntemleri önerilebilir.
Cinsel Sorunların Tanısı
Doktorunuz fiziksel ve pelvik muayene ile değerlendirme yapar. Ayrıca cinsel geçmiş, ilişki durumu ve kişisel hislerinizle ilgili sorular sorabilir.
Cinsel Sorunların Yönetimi
Cinsel sorunun nedenine ve türüne göre farklı yöntemlerle yönetim mümkündür.
Vajinal Kuruluk, Darlık ve Ağrılı Seks
Farklı Pozisyonlar
Ağrıyı azaltmak için farklı cinsel pozisyonlar denenebilir. Penetrasyonun derinliği kontrol altına alınabilir.
Vajinal Nemlendiriciler
Vajina dokularının nemini korumak için düzenli olarak kullanılır. İlk haftalarda sık, sonra daha seyrek uygulanabilir.
Kayganlaştırıcılar
Cinsel ilişki sırasında kayganlık sağlayarak ağrıyı azaltır. Su, silikon veya yağ bazlı olabilir. Lateks kondomlarla yağ bazlı ürünler kullanılmamalıdır.
İlaçlar
- Düşük doz vajinal östrojen (tablet, krem, halka)
- Intravajinal DHEA
- Vajinal lidokain
- Hormon replasman tedavisi (uygun vakalarda)
Vajinal Dilatörler
Vajinanın daralmasını önlemek veya tedavi etmek için kullanılır. Özellikle radyoterapi sonrası kullanımı önerilir.
Rahatlama ve Egzersizler
- Sıcak banyo ve hafif dokunuşlar ağrıyı azaltabilir
- Pelvik taban egzersizleri kasları güçlendirir
- Fizyoterapist tarafından önerilen iç masaj teknikleri
Düşük Cinsel İstekle Başa Çıkma
Tedavi sürecinde seks öncelik olmayabilir. Ancak zamanla cinsel hayatınıza geri dönmek mümkündür. Romantik ortamlar, fiziksel temas ve duygusal bağ önemlidir. Partnerinizle açık iletişim kurarak yeni yollar keşfedebilirsiniz.
Kendini İyi Hissetme
- Vücut imajınızla ilgili olumlu yönlere odaklanın
- Fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme ve kişisel bakım duygusal iyiliği artırabilir
- Partnerinizle birlikte hissettiklerinizi paylaşın
Cinsellikle ilgili sorunları anlamak ve çözüm bulmak için sağlık ekibinizden destek alın. Danışmanlık, destek grupları veya terapi gibi kaynaklar faydalı olabilir.