Nötropeni ve lökopeni, kandaki beyaz kan hücrelerinin (WBC) düşüklüğünü ifade eden tıbbi terimlerdir. Beyaz kan hücreleri, vücudu enfeksiyon ve hastalıklara karşı korur. WBC seviyeleri azaldığında enfeksiyon riski artar.
Lökopeni ve Nötropeni Nedir?
Lökopeni, toplam beyaz kan hücresi sayısındaki düşüşü ifade ederken; nötropeni, özellikle nötrofil adı verilen WBC türünün düşük olmasıdır. Nötrofiller, vücudu bakteriyel enfeksiyonlara karşı savunmada önemli rol oynar.
Normal WBC ve Nötrofil Değerleri
WBC: 4,5–11,0 x 10⁹ / L
Nötrofil (ANC): 3–7 x 10⁹ / L
- WBC < 3,0 x 10⁹ / L: Lökopeni
- ANC < 1,9 x 10⁹ / L: Nötropeni
- ANC < 1,5 x 10⁹ / L: Yüksek enfeksiyon riski
- ANC < 0,5 x 10⁹ / L: Enfeksiyon riski çok yüksektir
WBC sayıları genellikle kemoterapiden 7–10 gün sonra en düşük seviyeye ulaşır. Bu döneme “dip” denir ve enfeksiyona karşı vücut savunması en zayıf haldedir.
Nötropeni ve Lökopeni Nedenleri
Tedaviye Bağlı Nedenler
- Kemoterapi
- Radyoterapi
- Biyolojik tedaviler (örneğin: interlökin-2, rituksimab)
Diğer Nedenler
- Lösemi ve diğer kemik iliği hastalıkları
- Aynı anda kemoterapi ve radyoterapi almak
- Geniş kemik iliği alanlarının radyasyon alması
Belirtiler
Lökopeni ve nötropeni kendiliğinden belirti vermez. Ancak enfeksiyon durumunda çeşitli belirtiler görülebilir.
Enfeksiyon Belirtileri
- Ateş ve titreme
- Kızarıklık, şişlik
- Ağız yaraları
- Boğaz ağrısı
- Şiddetli öksürük, nefes darlığı
- Ağrılı veya kötü kokulu idrar
- İshal
- Rektal ağrı veya kızarıklık
- Vajinal akıntı veya kaşıntı
- Kesik, yara veya tıbbi cihaz çevresinde iltihap
- Bazen tek belirti ateştir
Rektal sıcaklık ölçülmemelidir, çünkü enfeksiyon riski oluşturur.
Tanı
Tanı Yöntemleri
- Tam kan sayımı (CBC)
- Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi (gerektiğinde)
Enfeksiyon Araştırması
- Fiziksel muayene
- Semptom sorgulama
- Kan, idrar ve diğer vücut sıvılarından kültür alınması
- Göğüs röntgeni veya diğer görüntüleme testleri
Düşük Beyaz Kan Hücresi Sayısının Yönetimi
İlaç Tedavisi
Koloni Uyarıcı Faktörler
- Kemik iliğini WBC üretimine teşvik eder
- G-CSF örnekleri: Filgrastim (Neupogen), Pegfilgrastim (Neulasta)
- GM-CSF örneği: Sargramostim (Lökin)
Antibiyotikler ve Diğer Enfeksiyonla Savaşan İlaçlar
- Geniş spektrumlu antibiyotikler
- Antiviral ve antifungal ilaçlar
- Oral veya intravenöz uygulanabilir
Özel Önlemler
- ANC çok düşükse hastaneye yatış gerekebilir
- Ziyaretçilere kısıtlama uygulanabilir
- Ziyaretçiler maske ve önlük takmalı, ellerini yıkamalı
- Bulaşıcı hastalığı olan kişilerden uzak durulmalı
Kemoterapi Ayarlamaları
- Tedavi geçici olarak durdurulabilir
- Daha düşük dozlar tercih edilebilir
Enfeksiyonu Önleme Yolları
Kişisel Hijyen
- Elleri sık sık yıkayın
- El dezenfektanı taşıyın
- Anal bölgeyi her tuvaletten sonra nazikçe temizleyin
- Ilık duş alın, cildi sertçe ovalamayın
- Yumuşak diş fırçası kullanın
- Adet döneminde ped tercih edin
Cilt Koruması
- Nemlendirici losyonlar kullanın
- Eldiven giyin (temizlik ve bahçede çalışırken)
- Tıraş makinesi yerine elektrikli tıraş makinesi kullanın
- Kesikleri hemen temizleyin
Genel Sağlık
- Yeterince dinlenin
- Dengeli beslenin ve sıvı alın
- Enfeksiyonlu kişilerden uzak durun
- Aşılar konusunda doktorunuza danışın
- Kalabalık alanlardan kaçının
Gıda Güvenliği
- Sebzeleri pişirin, meyveleri yıkayıp soyun
- Çiğ veya az pişmiş gıdalardan uzak durun
Evcil Hayvanlarla Temas
- Canlı bitkiler ve hayvan dışkısı mikrop kaynağıdır
- Kedi kumu ve kuş kafesi temizlemeyin
Cinsel Aktivite
- Beyaz kan hücresi sayısı düşükse, cinsel temasla ilgili önlemler için sağlık ekibinize danışın