Hipofiz bezi, bezelye büyüklüğünde küçük bir yapıdır ve beynin alt kısmında, kafatasının içinde yer alır. Endokrin sisteminin önemli bir parçası olan hipofiz bezi, vücutta dolaşan pek çok farklı hormonu üretir. Bu hormonlar, vücut fonksiyonlarını kontrol eder ve diğer bezlere, diğer hormonları üretmeleri için talimat verir.
Hipofiz Bezinin Konumu
Hipofiz bezi, burun boşluğunun hemen arkasında ve sinüslerin (sfenoid sinüs) üzerinde yer alır. Beynin bir bölümü olan hipotalamus ile bağlantılıdır ve hipotalamusdan gelen sinyallere göre hormon salgılar. Hipofiz bezi, kemik (sfenoid kemik) ile çevrilidir ve bu yapı “sella turcica” olarak bilinen bir kese içinde korunur.
Hipofiz Bezinin Yapısı
Hipofiz bezi, anatomik olarak iki ana bölüme ayrılır:
Ön Hipofiz Bezi
Yüze daha yakın olan bölüm, ön hipofiz bezi olarak adlandırılır. Bu bölüm, vücudun çeşitli fonksiyonlarını düzenleyen bir dizi hormon üretir.
Arka Hipofiz Bezi
Başın arkasına daha yakın olan bölüm ise arka hipofiz bezi olarak bilinir ve farklı hormonlar üretir.
Hipofiz Bezi Hormonları
Hipofiz bezi, toplamda 9 farklı hormon üretir. Hem ön hem de arka hipofiz bezi, çeşitli hormonları salgılar ve vücutta önemli rol oynar.
Ön Hipofiz Bezi Hormonları
Aşağıdaki hormonlar, ön hipofiz bezi tarafından üretilir:
Adrenokortikotropik Hormon (ACTH)
ACTH, adrenal bezlere kortizol ve diğer steroid hormonlarını üretmelerini söyler. Kortizol, kan şekeri seviyelerini kontrol etmek ve vücudun strese yanıt vermesine yardımcı olmak gibi bir dizi önemli işlevi yerine getirir. ACTH, aynı zamanda kortikotropin olarak da bilinir.
Büyüme Hormonu
Büyüme hormonu, kemikler ve kaslar dahil olmak üzere tüm vücut dokularının büyümesini teşvik eder. Çocuklarda normal büyüme için gereklidir ve yetişkinlerde vücut dokularının korunmasına yardımcı olur. Bu hormon, somatotropin olarak da adlandırılır.
Tiroid Uyarıcı Hormon (TSH)
TSH, tiroid bezinin büyümesini ve vücut sıcaklığını, kalp atış hızını kontrol eden ve yiyecekleri enerjiye dönüştüren hormonları üretmesini teşvik eder. TSH, tirotropin olarak da bilinir.
Folikül Uyarıcı Hormon (FSH) ve Luteinize Edici Hormon (LH)
FSH ve LH, cinsel organları kontrol eder. Kadınlarda bu hormonlar, yumurtalıklara dişi cinsiyet hormonlarını üretmelerini ve yumurtaların salınımını (yumurtlama) kontrol etmelerini söyler. Erkeklerde ise testislere sperm üretimini ve erkek cinsiyet hormonu olan testosteron üretimini sağlar. Bu hormonlar, gonadotropinler olarak da adlandırılır.
Prolaktin
Prolaktin, doğumdan sonra memelerin gelişmesini ve süt üretmesini teşvik eder. Prolaktin aynı zamanda laktotropin olarak da bilinir.
Melanosit Uyarıcı Hormon (MSH)
MSH, cildin melanosit adı verilen hücrelerinin melanin üretmesini sağlar. Melanin, cilde rengini veren ve vücudu güneşin zararlı etkilerinden koruyan bir maddedir.
Arka Hipofiz Bezi Hormonları
Arka hipofiz bezi, aşağıdaki hormonları üretir:
Antidiüretik Hormon (ADH)
ADH, vücuttaki suyun tutulmasına yardımcı olur, böylece su kaybı engellenir. Böbreklerin ürettiği idrar miktarını azaltarak, kan basıncının düzenlenmesine yardımcı olur. ADH’ye vazopressin de denir.
Oksitosin
Oksitosin, doğum sırasında uterusun kasılmasına ve doğum sonrası memelerin süt salgılamasına neden olur. Erkeklerde ise oksitosin, prostatın kasılmasına yardımcı olur.