Kanser tedavisi gören kişilerde, yaşamlarının ilerleyen dönemlerinde ikinci bir kanser gelişme riski artabilir. Bu risk düşük olmakla birlikte, kanser geçirmemiş kişilere göre biraz daha yüksektir. İkinci kanserler bazen çocukluk çağında alınan tedavilerin geç etkisi olarak da ortaya çıkabilir.
İkincil Kanserlerin Ortaya Çıkma Süresi
- İkincil lösemiler genellikle tedaviden sonraki ilk 10 yıl içinde gelişir.
- İkincil katı tümörler ise genellikle tedaviden 10 yıl veya daha uzun süre sonra ortaya çıkar.
Risk Değerlendirmesi
Kanseri tedavi etmenin faydası, tedaviden kaynaklı ikinci bir kanser gelişme riskinden genellikle çok daha fazladır. Bu risk kişiden kişiye değişebilir ve şu faktörlere bağlıdır:
- Kanserin türü
- Uygulanan tedavi türleri
- Kişisel yaşam tarzı seçimleri
İkincil Kanserlerin Nedenleri
Radyasyon Tedavisi
Radyasyon tedavisi, tedavi edilen bölgedeki dokularda ikinci kanser gelişme riskini artırabilir.
Radyasyonla Risk Artışı Gösteren Durumlar
- Genç yaşta radyasyon alınması
- Geniş vücut alanlarına yüksek doz radyasyon uygulanması (örneğin tüm vücut ışınlaması – TBI)
Kemoterapi
Bazı kemoterapi ilaçları kanserojen özellik gösterebilir ve ikinci kanserlere neden olabilir.
Risk Artıran Kemoterapi İlaçları
- Alkile edici ajanlar: prokarbazin, klorambusil, karmustin, busulfan, melfalan, siklofosfamid, ifosfamid
- Antrasiklinler: doksorubisin, daunorubisin
- Topoizomeraz 2 inhibitörleri: etoposid
Orijinal Kanser Türü
Bazı kanser türlerine yakalanan kişilerde ikinci kanser geliştirme riski daha fazladır:
- Hodgkin ve Hodgkin dışı lenfoma
- Kalıtsal retinoblastom
- Yumuşak doku sarkomu
- Nöroblastom
- Lösemi
- Wilms tümörü
- Kemik kanseri (osteosarkom, Ewing sarkomu)
- Beyin ve omurilik tümörleri
Diğer Risk Faktörleri
- Kadın olmak
- Tedavi sırasında çocuk yaşta olmak
- Ailede kanser veya kalıtsal genetik sendrom öyküsü (Li-Fraumeni, nörofibromatozis, ailesel polipozis vb.)
Görülebilecek İkincil Kanser Türleri
Sık Gelişen İkincil Kanserler
- Akut miyeloid lösemi (AML)
- Meme kanseri (göğüs bölgesine radyasyon sonrası)
- Akciğer kanseri (göğüs bölgesine radyasyon sonrası)
- Tiroid kanseri (boyun bölgesine radyasyon, radyoaktif iyot veya TBI sonrası)
- Beyin tümörleri (baş bölgesine radyasyon sonrası)
- Mide, karaciğer, kolorektal kanser (karın bölgesine radyasyon sonrası)
- Kemik ve yumuşak doku sarkomları
- Melanom ve melanom dışı cilt kanseri
- Ağız boşluğu kanseri (kronik GVHD sonrası)
İkincil Kanser Belirtileri
Aşağıdaki belirtiler ikinci bir kanserin habercisi olabilir:
- Kolay morarma veya kanama
- Solgunluk
- Yorgunluk
- Kemik ağrısı
- Benlerde değişiklik
- İyileşmeyen yaralar
- Yumru veya anormal büyüme
- Yutma güçlüğü
- Bağırsak ve mesane alışkanlıklarında değişiklik
- Alışılmadık kanama veya akıntı
- Nefes darlığı
- Kalıcı öksürük veya ses kısıklığı
- Sürekli baş ağrısı
- Görme değişikliği
- Sabahları düzenli kusma
Yeni belirtiler fark ederseniz doktorunuza başvurun.
İkincil Kanser Riskini Azaltma Yolları
Kanser tedavisi sonrasında aşağıdaki yaşam tarzı değişiklikleri riski azaltabilir:
Sağlıklı Yaşam Önerileri
- Sigara ve tütün ürünlerinden kaçının
- Dengeli ve sağlıklı beslenin
- İdeal kilonuzu koruyun
- Düzenli fiziksel aktivite yapın
- Güneşin zararlı ışınlarından korunarak cilt sağlığınızı koruyun
Takip ve Kontroller
Neden Takip Önemlidir?
Tedavi sonrası dönemde, ikinci kanserlerin erken teşhisi için düzenli takip gereklidir. Alınan tedavilerin detaylarını içeren belgeleri saklamak, doktorlarınızın sizi uygun şekilde izlemesine yardımcı olur.
Yapılabilecek Takip Testleri
- Tam kan sayımı (CBC)
- Hipofiz taramaları
- Cilt muayenesi (özellikle radyasyon verilen bölgede)
- Klinik meme muayenesi (göğüs bölgesine radyasyon alan kişiler için)
- Mamografi veya meme MR (yoğunluğa göre, tedaviden 8 yıl sonra veya 25 yaşında başlanır)
- Kolonoskopi (tedaviden 10 yıl sonra veya 35 yaşında, hangisi geçse)
Bu taramalar, ikinci kanserlerin erken saptanmasına olanak sağlar ve yaşam kalitesini artırabilir.