Kriyocerrahi, kriyoablasyon veya kriyoterapi olarak da bilinir. Bu yöntem, kanserli veya anormal hücreleri aşırı soğuk ile dondurarak yok etmeyi amaçlayan bir tedavi türüdür. Önceleri sadece cilt yüzeyindeki lezyonlar için kullanılırken günümüzde vücut içindeki bazı tümörlerin tedavisinde de etkili bir şekilde kullanılmaktadır.
Tedavi sırasında doktorlar, kriyoprob adı verilen metal bir tüp aracılığıyla aşırı soğuk sıvı ya da gazı doğrudan hedef bölgeye uygular. Uygulama sırasında doku dondurulur, ardından çözülmesine izin verilir ve bu döngü birkaç kez tekrarlanabilir.
Kriyocerrahi İçin Kullanılan Kriyojenler
- Vücut dışı tedavilerde: Sıvı nitrojen
- Vücut içi tedavilerde: Argon veya karbondioksit gazları
Kriyocerrahi Hangi Durumlarda Kullanılır
Kriyocerrahi birçok farklı hastalıkta tedavi yöntemi olarak kullanılabilir. Aşağıda tedavi edilebilen bazı durumlar listelenmiştir:
Ciltte Kullanım Alanları
- Cilt kanseri
- Aktinik keratoz
- Kaposi sarkomu
İç Organlarda Kullanım Alanları
- Serviksin prekanseröz durumları (CIN, karsinoma in situ)
- Prostat kanseri
- Penis kanseri ve prekanseröz durumlar (PeIN, karsinoma in situ)
- Retinoblastom
- Kondrosarkom gibi kemik kanserleri
- Karaciğer kanseri
- Küçük böbrek tümörleri
Palyatif Amaçlı Kullanım
- Cerrahi ile çıkarılamayan tümörlerde semptomları hafifletmek için
Kanserli Olmayan Durumlarda Kullanım
- Siğiller
- Deri etiketleri
Kriyocerrahi Nasıl Uygulanır
Kriyocerrahi genellikle ayakta tedavi olarak uygulanır ve çoğu hasta aynı gün taburcu edilir. Ancak tedavi edilen bölgeye ve hastanın genel sağlık durumuna göre hastanede yatış gerekebilir.
Vücut Dışındaki Lezyonların Tedavisi
- Lokal anestezi uygulanır
- Soğuk gaz doğrudan tümöre püskürtülür veya bir çubuk yardımıyla temas ettirilir
- Gerekirse kriyoprob kullanılır
- Dondurma ve çözülme döngüsü gerektiğinde tekrarlanır
Doğal Açıklıklardan Uygulama
Serviks Tedavisi
- Vajinaya spekulum yerleştirilir
- Lokal anestezi uygulanır
- Kriyoprob servikse yerleştirilerek bölge dondurulur
Akciğer Tümörleri
- Genel anestezi uygulanır
- Bronkoskop yardımıyla tümör görüntülenir
- Kriyoprob bronkoskoptan geçirilerek tümöre ulaştırılır
- Gerekirse farklı bölgelere uygulanarak döngü tekrarlanır
Açık Cerrahi Yoluyla Uygulama
- Deri üzerinden küçük bir kesi yapılır
- Kriyoprob kesiyle tümöre ulaştırılır
- Ultrason veya röntgen ile işlem yönlendirilir
- Gerekirse laparoskop kullanılır
- Tümörün tamamını kapsayacak şekilde döngü tekrarlanabilir
Kriyocerrahinin Yan Etkileri
Yan etkiler, tedavi edilen alanın türüne, tümörün boyutuna, çevre dokulara verilen olası zararlara ve genel sağlık durumuna göre değişebilir.
Yaygın Yan Etkiler
- Yara izi
- Hipopigmentasyon
- Kanama
- Ağrı ve şişlik
- Kabarcıklar
- Ülserler
- Enfeksiyon
Nadir ve Ciddi Yan Etkiler
- Sinir hasarı
- Hipotermi
- Kemik zayıflığı ve kırık riski (kemik kanserlerinde)
- Ereksiyon bozukluğu veya idrar tutamama (prostat ve penis tedavisinde)
- Fistül oluşumu (prostat kriyocerrahisinde rektum ve mesane arasında)
Yan etkiler görüldüğünde sağlık ekibine başvurulması önemlidir. Erken müdahale, komplikasyonları önlemeye yardımcı olabilir.
Çocuklar İçin Kriyocerrahi Hazırlığı
Çocuklar için tıbbi prosedürler öncesi hazırlık, onların kaygılarını azaltmak ve daha rahat bir deneyim yaşamalarını sağlamak açısından önemlidir.
Hazırlık Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Prosedürün çocuğa yaşına uygun şekilde açıklanması
- Ne göreceği, hissedeceği ve duyacağı konusunda bilgilendirme yapılması
- Kaygı düzeyinin düşürülmesi için destekleyici ortam sağlanması
Çocuğun yaşı, gelişim düzeyi ve daha önceki deneyimleri göz önünde bulundurularak uygun yaklaşım belirlenmelidir.