Prostat kanseri, prostat hücrelerinde başlayan bir kanser türüdür. Kanserli tümör, çevre dokulara yayılabilir ve vücudun diğer bölgelerine metastaz yapabilir. Prostat kanseri, erkeklerde en sık görülen kanser türüdür ve özellikle yaşlı erkeklerde daha yaygın görülmektedir. Ayrıca siyah erkekler (Afrika ve Karayip kökenli erkekler dahil) için daha yüksek bir risk taşırken, Asyalı erkeklerde daha az yaygındır.
Prostat Kanserinin Tanımı ve Yerleşimi
Prostat, erkek üreme ve idrar sistemlerinin bir parçasıdır. Meninin bir bileşeni olan sıvıyı üretir. Prostat, mesanenin altında ve rektumun önünde yer alır ve üretra adı verilen tüp, idrarı ve meniyi dışarı taşıyan tüp, prostatın içinden geçer. Genç erkeklerde prostat genellikle ceviz büyüklüğünde olup, yaş ilerledikçe büyüyebilir.
Prostat kanseri genellikle yavaş büyür. Eğer erken teşhis edilir ve prostatın dışına yayılmadan önce tedavi edilirse, kanser başarılı bir şekilde yönetilebilir veya tamamen çıkarılabilir. Yaşlı erkeklerde ise prostat kanseri genellikle başka nedenlerden ötürü ölümle sonuçlanmaktadır. Prostat adenokarsinomu, prostat kanserinin en yaygın türüdür ve tüm prostat kanserlerinin %95’ini oluşturur.
Adenokarsinom
Adenokarsinom, bez hücrelerinden başlayan kanser türüdür. Prostatın bez hücreleri, mukus ve prostat sıvısı üretir. Bu sıvılar spermle karışarak semen oluşturur. Çoğu adenokarsinom prostatın dış kısmında yer alır. Adenokarsinom genellikle prostatın birden fazla bölgesinde gelişir ve buna “multifokal kanser” denir.
Prostatın Nadir Görülen Kanserli Tümörleri
Prostat kanseri nadir de olsa bazı farklı tümör türlerinden kaynaklanabilir. Bunlar:
- Ürotelyal karsinom (geçiş hücreli karsinom)
- Sarkom
- Küçük hücreli karsinom
- Karsinoid tümörler
- Skuamöz hücreli karsinom
Prostatın Prekanseröz Durumları
Prostatın prekanseröz durumları, prostat hücrelerinde kanserleşme potansiyeline yol açabilecek değişikliklerdir. Bu durumlar henüz kanser olmasa da, tedavi edilmezlerse prostat kanserine dönüşebilir. Bazı uzmanlar, prostat intraepitelyal neoplazisini (PIN), proliferatif inflamatuar atrofi (PIA) ve atipik küçük asiner proliferasyonu (ASAP) kanser öncesi durumlar olarak sınıflandırır. Ancak bu durumların, prostat kanserine dönüşme olasılığının yüksek olduğuna dair kanıtlar sınırlıdır.
Prostat İntraepitelyal Neoplazi (PIN)
PIN, prostatın bez hücrelerini kaplayan epitel hücrelerinde görülen anormal bir durumdur. Çoğu PIN vakası, prostat kanseri geliştirmeyen hastalarda görülür, ancak yüksek dereceli PIN tespit edilen bireylerde prostat kanseri geliştirme olasılığı daha yüksektir. PIN, biyopsi sırasında veya prostatın transüretral rezeksiyonu (TURP) sırasında tespit edilebilir.
Proliferatif İnflamatuar Atrofi (PIA)
PIA, prostatta iltihaplı alanlar ve prostat hücrelerinin normalden küçük görünmesiyle karakterizedir. PIA kanserli değildir, ancak bazı araştırmalar PIA ile yüksek dereceli PIN veya prostat kanseri arasında bir bağlantı olduğunu öne sürmektedir. Diğer araştırmalar ise bunun kanserle bağlantılı olmadığını savunmaktadır.
Atipik Küçük Asiner Proliferasyon (ASAP)
ASAP, prostatta bez hücrelerinin anormal bir şekilde büyümesidir. ASAP, bazı durumlarda prostat kanserine yol açabilir, bu nedenle doktorlar, ASAP’ı tespit ettiklerinde genellikle 6 ay sonra bir biyopsi yapmayı önerirler. Eğer tekrarlanan biyopsilerde de ASAP tespit edilirse, tedavi gerekebilir.
Prostatın Kanserli Olmayan Durumları
Prostatın kanserli olmayan durumları, prostat hücrelerinde meydana gelen değişiklikler olup kanser anlamına gelmez. Bu tür durumlar, vücudun diğer bölgelerine yayılmaz ve genellikle yaşamı tehdit etmez.
Prostatit
Prostatit, prostatın iltihaplanmasıdır ve genellikle bakteriyel bir enfeksiyon sonucunda gelişir. Prostatit tedavi edilebilir ve genellikle prostat kanserine dönüşmez.
İyi Huylu Prostat Hiperplazisi (BPH)
İyi huylu prostat hiperplazisi, prostatın büyümesiyle karakterizedir ve genellikle yaşla birlikte gelişir. BPH, kanserli olmayan bir durumdur ancak idrar yapma güçlüklerine yol açabilir. BPH tedavi edilebilir ve prostat kanserine dönüşmez.
Sonuç
Prostat kanseri, erkekler arasında yaygın bir kanser türüdür ve genellikle yavaş büyür. Erken teşhis ve tedavi ile prostat kanseri başarılı bir şekilde yönetilebilir. Adenokarsinom, prostat kanserinin en yaygın türüdür, ancak prostatın nadir görülen kanserli tümörleri de vardır. Prostatın kanser öncesi ve kanserli olmayan durumları da bulunmaktadır. Prostat kanseri riski taşıyan bireylerin düzenli taramalarla erken teşhis için dikkatli olmaları önemlidir.