Lösemi teşhisi, genellikle aile hekiminize başvurmanız veya rutin kan testleri sonucunda bir sorun tespit edilmesiyle başlar. Doktor, semptomlarınızı değerlendirecek, fiziksel muayene yapacak ve gerekirse sizi bir uzmana yönlendirecektir. Bu süreç bazen uzun ve sinir bozucu olabilir, ancak diğer sağlık sorunlarının da lösemi ile benzer semptomlara yol açabileceğini unutmamak önemlidir.
Lösemi Teşhisi Süreci
Lösemi teşhisi konulmadan önce, doktorlar diğer olası sağlık sorunlarını ele alarak, lösemiye benzer semptomlara neden olan durumları ekarte etmeye çalışırlar. Akut lösemi gibi şiddetli semptomların hızlı bir şekilde tanı alması ve tedaviye başlanması gerekebilir.
Aşağıda, lösemiyi teşhis etmek veya ekarte etmek için yaygın olarak kullanılan testler sıralanmıştır. Çoğu test, kanserin ne kadar ilerlediğini belirlemek için kullanılır.
1. Sağlık Geçmişi ve Fiziksel Muayene
Lösemi teşhisinin ilk adımı, sağlık geçmişinizin alınmasıdır. Doktorunuz, semptomlarınız, risk faktörleriniz ve geçmişte yaşadığınız tıbbi sorunlarla ilgili sorular soracaktır. Sağlık geçmişi sırasında şu konulara dikkat edilebilir:
- Lösemiyi düşündüren semptomlar
- Yüksek dozda radyasyona maruz kalma
- Genetik hastalıklar (Down sendromu, Fanconi anemisi, vb.)
- Benzene maruz kalma
- Önceki kemoterapi veya radyasyon tedavisi
- Kan bozuklukları
- Viral enfeksiyonlar
Fiziksel muayene, lösemiye işaret edebilecek belirtileri gözlemlemek amacıyla yapılır. Bu muayene sırasında doktor, şunları kontrol edebilir:
- Ateş, nefes darlığı, hızlı kalp atışı
- Ciltte morarma veya solgunluk
- Boyun, koltuk altı ve kasık bölgelerinde şişmiş lenf düğümleri
- Ağızda kanama veya şişmiş diş etleri
- Karnı hissederek büyümüş organlar
- İskeleti hassasiyet veya ağrı açısından inceleme
2. Tam Kan Sayımı (CBC)
Tam kan sayımı, beyaz kan hücrelerinin, kırmızı kan hücrelerinin ve trombositlerin sayısını ve kalitesini ölçen bir testtir. Lösemi ve diğer hastalıklar anormal kan hücresi sayımlarına yol açabilir. Özellikle lösemi hücrelerinin (blastlar) kanda bulunması, teşhis için önemli bir bulgudur.
3. Kan Kimyası Testleri
Kan kimyası testleri, kandaki belirli kimyasalların düzeylerini ölçer ve organların ne kadar iyi çalıştığını gösterir. Lösemi hücrelerinin yayılmasından dolayı karaciğer ve böbreklerde anormallikler görülebilir. Ayrıca löseminin evrelemesine yardımcı olabilir.
Lösemide yükselen kimyasallar şunlar olabilir:
- Kan üre azotu (BUN)
- Kreatinin
- Fosfat
- Laktat dehidrogenaz (LDH)
- Alanin aminotransferaz (ALT)
- Aspartat aminotransferaz (AST)
- Ürik asit
4. Kan Pıhtılaşma Testleri
Kan pıhtılaşma testleri, vücudun kanı pıhtılaştırma yeteneğini ölçer. Lösemi hastalarında anormal kan pıhtılaşma faktörleri seviyeleri gözlemlenebilir. Bu testler şunları içerebilir:
- Fibrinojen seviyesi
- Protrombin zamanı (PT)
- Kısmi tromboplastin zamanı (PTT)
- Uluslararası normalleştirilmiş oran (INR)
5. Sitokimya ve İmmünofenotipleme
Sitokimya
Sitokimya, kan veya kemik iliği hücrelerinde doku yapılarını ve bileşenlerini tanımlamak için boyalar kullanır. Lösemi hücrelerine özgü maddelerle boyama yapılır ve mikroskop altında analiz edilir.
İmmünofenotipleme
İmmünofenotipleme, hücrelerdeki proteinlerin incelenmesidir. Bu test, löseminin türünü belirlemek için kullanılır. Test, antijen-antikor reaksiyonlarına dayanır ve doktorların lösemi hücrelerini görmelerine olanak tanır.
6. Sitogenetik ve Moleküler Testler
Sitogenetik Karyotipleme
Sitogenetik, hücrelerin kromozomlarını inceler. Lösemi türünü belirlemek için kullanılan bu test, kromozomal anormallikleri gösterir.
Floresan In Situ Hibridizasyon (FISH)
FISH, lösemi hücrelerinde kromozomal anormallikleri belirlemek için kullanılan bir moleküler genetik testtir. Genetik değişiklikler, löseminin türünü ve tedavi sürecini etkileyebilir.
Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR)
PCR, belirli gen mutasyonlarını ve inversiyonları tespit etmek için kullanılan bir testtir. Lösemi türünün belirlenmesi ve tedaviye yanıtın değerlendirilmesinde kullanılır.
7. Kemik İliği Aspirasyonu ve Biyopsisi
Kemik iliğinden alınan örnekler, laboratuvarda analiz edilerek lösemi hücrelerinin varlığı ve türü doğrulanır. Bu test, lösemi teşhisinde çok önemli bir adımdır.
8. Lomber Ponksiyon
Lomber ponksiyon, beyin omurilik sıvısı (BOS) alınarak kanserin omurilik sıvısına yayılıp yayılmadığını kontrol etmek için yapılır. Bu test, löseminin beyin veya omuriliğe yayılıp yayılmadığını gösterir.
9. Lenf Nodunu Biyopsisi
Lenf nodu biyopsisi, lenf düğümünde kanser hücrelerinin varlığını incelemek için yapılan cerrahi bir işlemdir. Bu işlem, kanserin yayılma durumunu belirlemek için önemlidir.
10. Görüntüleme Testleri
Göğüs Röntgeni
Göğüs röntgeni, büyümüş lenf düğümleri veya akciğer enfeksiyonları gibi lösemi ile ilişkili olabilecek problemleri tespit etmek için kullanılır.
Bilgisayarlı Tomografi (BT) Taraması
BT taraması, organların, kemiklerin ve damarların ayrıntılı görüntülerini sağlar. Dalağın ve karaciğerin büyümesini, lenf düğümlerinin genişlemesini kontrol etmek için kullanılabilir.
Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI)
MRI, löseminin beyne yayılıp yayılmadığını değerlendirmek için sıklıkla kullanılır. Bu test, organların ve dokuların detaylı kesitsel görüntülerini oluşturur.
Ultrason
Ultrason, vücudun iç organlarını görüntülemek için yüksek frekanslı ses dalgaları kullanır. Böbrek, karaciğer veya dalak gibi organların lösemi nedeniyle etkilenip etkilenmediği tespit edilebilir.
Sonuç
Lösemi teşhisi, bir dizi testin ve analizlerin sonucunda konulabilir. Erken teşhis, tedavi sürecinde önemli bir rol oynar. Eğer lösemi semptomları gösteriyorsanız, bir sağlık uzmanına başvurmanız ve doğru testleri yaptırmanız önemlidir.