Kanser Tedavileri Sonrası Tiroid Sorunları
Tiroid sorunları, bazı kanser türleriyle ilişkili olarak ya da kanser tedavilerinden sonra gelişebilir. Özellikle Hodgkin lenfoma ile beyin ve omurilik tümörleri için tedavi gören kişilerde bu risk daha yüksektir. Çocukluk çağında kanser tedavisi gören bireylerde ise tiroid sorunları riski daha da fazladır. Bu sorunlar tanıdan sonraki ilk birkaç ay veya yıl içinde ortaya çıkabilir.
Tiroid Bezi Nasıl Çalışır?
Tiroid bezi boynun alt kısmında, nefes borusunun önünde ve ses kutusunun (larinks) hemen altında yer alır. Bu bez, endokrin sistemin bir parçasıdır ve vücuttaki metabolizma, büyüme ve zihinsel gelişim gibi işlevleri düzenleyen hormonları üretir. Tiroid tarafından salgılanan başlıca hormonlar tiroksin (T4) ve triiyodotironin (T3)’dir.
Tiroidin işlevi hipofiz bezi tarafından kontrol edilir. Hipofiz, kandaki tiroid hormon düzeylerine göre tiroid uyarıcı hormon (TSH) salgılar ve tiroid bezini uyarır.
Tiroid Sorunlarının Nedenleri
Radyasyon Tedavisi
Tiroid veya hipofiz bezine ya da bu bezlerin yakınına uygulanan radyasyon, tiroid fonksiyonlarını bozabilir. Radyasyon dozu yüksek olanlarda ve daha genç yaşta tedavi görenlerde risk artar. Kadınlarda tiroid sorunları gelişme olasılığı genellikle daha fazladır.
Tiroid sorunları riskini artırabilecek tedaviler:
- Baş, boyun, üst göğüs veya omurgaya radyasyon tedavisi
- Kök hücre nakli öncesi tüm vücut ışınlaması (TBI)
- Radyoiyodin (I-131) tedavisi
- Yüksek doz metaiodobenzilguanidin (MIBG) tedavisi
İlaç Tedavileri
Aşağıdaki ilaçlar tiroid fonksiyonlarını etkileyebilir:
- Alkilleyici kemoterapi ilaçları (örneğin siklofosfamid, busulfan)
- Tirozin kinaz inhibitörleri (örneğin imatinib, dasatinib)
- Monoklonal antikorlar (örneğin alemtuzumab)
- Bağışıklık kontrol noktası inhibitörleri (örneğin ipilimumab, bevacizumab)
Cerrahi Müdahale
Tiroid bezinin cerrahi olarak çıkarılması, doğrudan tiroid sorunlarına neden olur.
Tiroid Sorunlarının Türleri
Tiroid Büyümeleri
Tiroiddeki büyümeler iyi huylu (kanserli olmayan) veya kötü huylu (kanserli) olabilir. Genellikle boyunda ağrısız ve yavaş büyüyen kitleler olarak hissedilir.
Hipertiroidizm
Tiroid bezinin aşırı tiroid hormonu üretmesi durumudur.
Hipotiroidizm
Tiroidin yeterli hormon üretmemesi durumudur. Farklı tipleri vardır:
- Primer hipotiroidizm: Tiroid bezinin hasar görmesi sonucu oluşur
- Santral hipotiroidizm: Hipofiz veya hipotalamus hasarı sonucu gelişir
- Kompanse hipotiroidizm: Hipofiz, tiroidi daha fazla hormon üretmeye zorlar
Tiroid Sorunlarının Belirtileri
Tiroid Büyümeleri
- Boyun, çene veya kulakta ağrı
- Yutma ve nefes alma güçlüğü
- Hipertiroidizm belirtileri
Hipertiroidizm Belirtileri
- Sinirlilik, gerginlik
- Konsantrasyon sorunları
- Yorgunluk, kas zayıflığı
- Hızlı veya düzensiz kalp atışı
- Aşırı terleme, sıcak basması
- İshal, kilo kaybı
- Düzensiz adet döngüsü
- Şişkin gözler
- Boyun şişliği ve hassasiyeti
- Uyku sorunları
- Artan iştah
- Guatr
- Saç dökülmesi
Hipotiroidizm Belirtileri
- Kısık ses
- Yorgunluk, depresyon
- Konsantrasyon güçlüğü
- Kabızlık, zayıflık
- Üşüme hissi
- Yüzde ve ellerde şişlik
- Kilo alımı
- Kuru cilt, kırılgan saç ve tırnaklar
- Kas ve eklem ağrıları
- Yavaş büyüme ve geç ergenlik
- Düşük kalp hızı, düşük tansiyon
- Yüksek kolesterol
Belirtiler devam ederse veya kötüleşirse, doktorunuza başvurun.
Tanı Yöntemleri
Tiroid sorunlarını belirlemek için aşağıdaki yöntemler kullanılabilir:
- Fiziksel muayene
- TSH ve serbest T4 düzeylerini ölçen kan testleri
- Tiroid ultrasonu
Tiroid Sorunlarının Tedavisi
Tiroid Büyümeleri
Ultrason ve biyopsi ile değerlendirilir. Gerekirse cerrahi olarak çıkarılır.
Hipertiroidizm Tedavisi
- Antitiroid ilaçlar
- Tiroid bezinin cerrahi olarak çıkarılması
- Radyoaktif iyot (I-131) ile tiroid ablasyonu
Hipotiroidizm Tedavisi
- Günlük tiroid hormonu ilaçları
- Bazı durumlarda ilaç tedavisi sonlandırılabilir
Takip ve Kontrol
Kanser tedavisi gören kişilerin düzenli takibi önemlidir. Sağlık ekibiniz size özel bir takip planı oluşturacaktır.
Baş veya boyun bölgesine radyoterapi aldıysanız:
- Yıllık fiziksel muayene
- TSH ve serbest T4 düzeylerinin izlenmesi