Yemek borusu kanseri, genellikle birçok faktörün bir araya gelmesiyle gelişen bir hastalıktır. Risk faktörleri, kanser geliştirme olasılığını artırabilen davranışlar, maddeler veya durumlar olabilir. Bununla birlikte, bazı kişilerde hiçbir risk faktörü olmadan da yemek borusu kanseri gelişebilir. Yemek borusu kanserinin en yaygın türleri adenokarsinom ve skuamöz hücreli karsinomdur (SCC). Bu yazıda, yemek borusu kanserine yol açabilen başlıca risk faktörlerine yer verilecektir.
Yemek Borusu Kanseri İçin Ortak Risk Faktörleri
Bazı risk faktörleri, hem adenokarsinom hem de skuamöz hücreli karsinom için ortaktır. Ancak bazı risk faktörleri yalnızca belirli kanser türleriyle ilişkilidir.
Cinsiyet ve Yaş
Yemek borusu kanseri, erkeklerde kadınlara göre daha sık görülür. Çoğu vaka 60 yaş ve üzeri erkeklerde teşhis edilmektedir.
Coğrafi Dağılım
Skuamöz hücreli karsinom, özellikle Çin, İran, Güney Amerika, Fransa ve Afrika’nın bazı bölgelerinde daha yaygındır. Adenokarsinom ise genellikle gelişmiş Batı ülkelerinde daha fazla görülür.
Sosyoekonomik Durum
Düşük sosyoekonomik durum, özellikle skuamöz hücreli karsinom riskiyle ilişkilidir.
Risk Faktörleri
Aşağıda, yemek borusu kanseri için bilinen risk faktörlerine değinilmektedir:
Tütün Kullanımı
Herhangi bir tütün türünün kullanımı, yemek borusu kanseri riskini artırır. Sigara içmek, hem skuamöz hücreli karsinom (SCC) hem de adenokarsinom riskini artırabilir. Sigara içen kişilerde SCC gelişme olasılığı daha yüksektir. Sigara içmeye devam ettikçe risk artar, ancak sigara bırakıldıktan sonra bu risk zamanla azalır.
Alkol Tüketimi
Alkol, özellikle yemek borusu skuamöz hücreli karsinomu riskini artırır. Tütün ve alkolün birlikte kullanımı, her iki faktörün tek başına olmasından çok daha fazla riske yol açar. Alkolün adenokarsinom üzerindeki etkisi ise net değildir, ancak genel olarak daha az alkol tüketmek kanser riskini azaltabilir.
Betel Sterlini
Betel quid veya paan, yemek borusu kanseri riskini artıran kanser yapıcı maddeler içerir. Bu madde, özellikle Çin, Hindistan ve Asya’nın bazı bölgelerinde yaygın olarak tüketilir. Betel quid ve tütünün birlikte çiğnenmesi, SCC gelişme riskini artırır.
Gastroözofageal Reflü Hastalığı (GÖRH)
GÖRH, mide asidinin yemek borusuna geri kaçmasıyla oluşan bir durumdur. Bu hastalık, yemek borusunun alt kısmındaki dokulara zarar verir ve Barrett özofagusu gelişme riskini artırır. Barrett özofagusu ise adenokarsinom gelişme riskini artırır.
Obezite ve Aşırı Kilo
Aşırı kilolu veya obez olmak, özellikle adenokarsinom riskini artırır. Obezite, aynı zamanda gastroözofageal reflü hastalığına (GERD) da yol açabilir, bu da yemek borusu kanseri riskini artırabilir.
Çok Sıcak İçecekler Tüketmek
Çok sıcak içecekler, özellikle 65°C’nin üzerindeki sıcaklıklar, yemek borusu kanseri riskini artırabilir. Özellikle çok sıcak maté, çay veya kahve içmek, Güney Amerika, Çin, Japonya, İran ve Türkiye gibi bölgelerde yaygındır. Bu tür içeceklerin sıklıkla tüketilmesi, skuamöz hücreli karsinom riskini artırır.
Tilozis
Tilozis, yemek borusu kanseri gelişme riskini artıran nadir bir kalıtsal hastalıktır. Bu hastalığa sahip bireylerin avuç içlerinde veya ayak tabanlarında pullu yamalar gelişir ve yemek borusunda papillom adı verilen büyümeler görülebilir.
Akalazya
Akalazya, yemek borusunun alt kısmındaki kasların düzgün çalışmadığı nadir bir hastalıktır. Bu durum, yiyeceklerin yemek borusunda sıkışmasına yol açarak, zamanla yemek borusunun tahriş olmasına ve kanser riskinin artmasına neden olabilir.
Plummer-Vinson Sendromu
Plummer-Vinson sendromu, vitamin ve demir eksikliğiyle bağlantılı olarak gelişir ve yemek borusunda erime, yutma güçlüğü ve ağza benzer dokuların büyümesi gibi belirtilerle kendini gösterir. Bu sendromu taşıyan kişilerde, özellikle SCC gelişme riski %10 oranında artar.
Yemek Borusunda Kimyasal Yaralanmalar
Kimyasal maddeler, yemek borusunda darlıklara yol açabilir ve bu bölgelerde uzun süreli hasar, zamanla yemek borusu kanserine yol açabilir. Özellikle yakıcı kimyasalların yutulması, kanser riskini artırabilir.
Üst Solunum Yolu Kanser Öyküsü
Ağız, boğaz veya gırtlak kanseri geçiren kişilerde yemek borusu kanseri, özellikle skuamöz hücreli karsinom riski daha yüksektir. Bu tür kanserler, tütün ve alkol gibi benzer risk faktörleriyle ilişkilidir.
İyonlaştırıcı Radyasyon
Meme kanseri veya Hodgkin lenfoması tedavisinde radyasyon alan kişilerde yemek borusu kanseri, özellikle skuamöz hücreli karsinom gelişme riski artar. Ancak, kanseri tedavi etmenin faydası genellikle bu riski aşar.
Olası Risk Faktörleri
Aşağıdaki faktörler yemek borusu kanseriyle ilişkilendirilmektedir, ancak kesin olarak risk faktörü oldukları henüz kanıtlanmamıştır:
- Aile Geçmişi: Yemek borusu kanseri ailede varsa, genetik yatkınlık riski artırabilir.
- HPV Enfeksiyonu: İnsan papilloma virüsü (HPV), bazı kanser türleriyle ilişkilidir, ancak yemek borusu kanseriyle olan bağlantısı net değildir.
- İşlenmiş Etler: İşlenmiş etlerin fazla tüketilmesi, bazı araştırmalara göre kanser riskini artırabilir.
- Sebze ve Meyve Az Tüketimi: Düşük sebze ve meyve tüketimi, yemek borusu kanseri riskini artırabilir.
- Fiziksel Hareketsizlik: Düzenli egzersiz yapmamak, genel kanser riskini artırabilir.
Yemek Borusu Kanseri İle İlişkili Olmayan Faktörler
Aşağıdaki faktörlerin yemek borusu kanseri ile bağlantılı olduğuna dair bilimsel bir kanıt bulunmamaktadır:
- Karbonatlı İçecekler Tüketimi
- Helicobacter Pylori Enfeksiyonu
Sonuç
Yemek borusu kanseri gelişme riski, yukarıda belirtilen risk faktörlerinin bir araya gelmesiyle artabilir. Ancak, bu faktörlerin hepsine sahip olmak bile kanserin gelişeceği anlamına gelmez. Risk faktörlerinin farkında olmak, erken teşhis ve tedavi için önemlidir. Bu nedenle, yemek borusu kanseri hakkında bilgi sahibi olmak ve düzenli sağlık kontrolleri yaptırmak önemlidir.