Hedefli tedavi, kanser hücrelerindeki veya içindeki belirli molekülleri (örneğin proteinleri) hedef alarak kanserin büyümesini durdurmaya yönelik bir tedavi yöntemidir. Hedefli tedavi, kanser hücrelerine büyümeleri veya bölünmeleri için sinyaller gönderen molekülleri hedef alır. Bu tedavi türü, kanser hücrelerinin yayılmasını engellerken normal hücrelere verilen zararı minimuma indirir. Hedefli tedaviye moleküler hedefli terapi de denir.
Eğer hedefli tedavi alıyorsanız, sağlık ekibiniz kanserinizin özelliklerine ve sağlığınıza dair bilgileri dikkate alarak ilaçları, dozları ve tedavi programını belirleyecektir.
Hedefli Tedaviye Neden Başvurulabilir?
Hedefli tedavi, aşağıdaki durumlarda tercih edilebilir:
- Philadelphia kromozomu (Ph-pozitif ALL veya Ph+ ALL): Bu durum, genetik materyalin 9. ve 22. kromozomlar arasında değiş tokuş yaparak anormal bir kromozom oluşturması sonucu ortaya çıkar. Bu anormal kromozom, BCR-ABL adında yeni bir gen üretir.
- Tedaviye yanıt vermeyen (refrakter ALL) veya tedaviden sonra tekrarlayan (nüks eden) B hücreli ALL.
ALL İçin Hedefli Tedavi Türleri
Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL) tedavisinde kullanılan farklı hedefli tedavi türleri şunlardır:
1. Tirozin Kinaz İnhibitörleri (TKI)
Ph+ ALL’li hastalar, hedeflenen tedavi ilacı olan tirozin kinaz inhibitörü (TKI) alacaklardır. TKI’ler, hücre içindeki tirozin kinazlar adı verilen kimyasalları engeller. Bu kimyasallar, hücrelerdeki sinyalleme sürecinin bir parçasıdır ve bu süreç engellendiğinde hücreler büyümeyi ve bölünmeyi durdurur.
- İmatinib (Gleevec): Ph+ ALL tedavisinde en yaygın kullanılan TKI’dır. Eğer bu ilaç işe yaramazsa, dasatinib (Sprycel), nilotinib (Tasigna), bosutinib (Bosulif) veya ponatinib (Iclusig) gibi alternatif TKI’lar da önerilebilir.
TKI’ler, genellikle ağız yoluyla alınır ve günlük olarak düzenli kullanılması gerekir. Ayrıca, kemoterapi tedavisinin indüksiyon evresinin ardından, TKI kullanımı, kanserin tekrar etme riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
2. Monoklonal Antikorlar
Monoklonal antikorlar, laboratuvarda, kanser hücrelerinin yüzeyindeki belirli proteinleri tanımak ve bu proteinlere bağlanmak üzere tasarlanmış moleküllerdir. Bu antikorlar, bağışıklık sistemini kanser hücrelerine yönlendirerek, onların yok edilmesini sağlar.
B-hücreli ALL tedavisinde kullanılan monoklonal antikorlar, immünoterapi olarak da işlev görür.
- Blinatumomab (Blincyto): CD19 pozitif B hücreli ALL’li hastalarda kullanılır. İlk tam remisyondan sonra, minimal rezidüel hastalık (MRD) varsa tedaviye devam edilir. Ayrıca, relaps olmuş veya refrakter ALL tedavisinde de etkilidir. Blinatumomab tedavisi sırasında kemoterapi ile CNS profilaksisi yapılabilir, bu da lösemi hücrelerinin beyin ve omuriliğe yayılmasını engeller.
- İnotuzumab ozogamisin (Besponsa): Bu ilaç, relaps veya refrakter CD22 pozitif B hücreli ALL tedavisinde kullanılır. IV infüzyon yoluyla, haftada bir, 3 veya 4 haftalık döngüler halinde uygulanır.
3. Hedefli Tedavilerin Kullanım Amacı
Hedefli tedaviler, aşağıdaki amaçlarla kullanılabilir:
- Ph+ ALL tedavisinde kemoterapiyle birlikte kullanılarak lösemi hücrelerinin büyümesi ve yayılması engellenir.
- İndüksiyon tedavisinden sonra hedefli terapi ile kanserin yeniden nüks etme riski azaltılabilir.
Hedefli Tedaviye Bağlı Yan Etkiler
Hedefli tedavi, kullanılan ilaçların türüne, dozajına ve tedavi şekline göre farklı yan etkilere yol açabilir. Hedefli tedavi ile karşılaşılan yaygın yan etkiler şunlardır:
Monoklonal Antikorların Yan Etkileri
Monoklonal antikorlar tedavisi, bazı yan etkilere yol açabilir:
- Enfeksiyonlar: Zatürre veya sepsis gibi bakteriyel, viral veya fungal enfeksiyonlar.
- Düşük kan hücresi sayısı: Kanama, enfeksiyon ve anemi gibi durumlar.
- Sitokin salınım sendromu (CRS): Hızlı kalp atışı, düşük kan basıncı, ateş gibi belirtilerle kendini gösterebilir.
- Ateş, baş ağrısı, döküntü: Cilt reaksiyonları veya vücut ısısında artış.
- Nefes alma sorunları ve yorgunluk: Nefes darlığı ve aşırı halsizlik.
- Kabızlık ve mide bulantısı.
Tirozin Kinaz İnhibitörlerinin Yan Etkileri
- Mide bulantısı, karın ağrısı.
- Cilt döküntüleri ve kaşıntı.
- Yüksek kan basıncı.
- Karaciğer fonksiyon bozuklukları.
Diğer Yan Etkiler
Hedefli tedaviler, bazen CNS profaksisi (merkezi sinir sistemi korunması) ile birlikte kemoterapi uygulanmasını gerektirir. Bu durum, ek yan etkiler ortaya çıkarabilir.
Hedefli Tedavi Hakkında Daha Fazla Bilgi
Hedefli tedavi ve kullanılan ilaçlarla ilgili ayrıntılar düzenli olarak değişebilir. Sağlık ekibinizle, tedavi sürecinde karşılaşabileceğiniz olası yan etkiler ve tedavi hakkında sorular sormak, tedaviye olan yanıtınızı en iyi şekilde takip etmek için önemlidir.
Sonuç
Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL) tedavisinde hedefli tedavi, kanser hücrelerine yönelik spesifik bir tedavi yaklaşımı sunar. Tirozin kinaz inhibitörleri ve monoklonal antikorlar, ALL tedavisinde etkin bir şekilde kullanılır. Tedavi sırasında sağlık ekibinizle yakın işbirliği yaparak, tedavi sürecinizi en iyi şekilde yönetebilir ve yan etkilerle başa çıkabilirsiniz.