Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL) tanısı, genellikle aile hekiminize başvurmanız ya da rutin bir kan testinin anormal sonuçlar göstermesiyle başlar. Doktorunuz, semptomlarınıza dair sorular soracak ve fiziksel muayene yapacaktır. Bu değerlendirmelere göre, lösemi veya başka sağlık sorunlarını kontrol etmek için ileri testler isteyebilir. Tanı süreci, başlangıçta karmaşık ve stresli görünebilir; ancak löseminin belirtilerinin başka sağlık sorunlarıyla benzerlik gösterebileceğini unutmamak önemlidir.
Sağlık Geçmişi ve Fiziksel Muayene
Lösemi tanısı koyarken, doktorunuz ilk olarak sağlık geçmişinizi gözden geçirecek ve semptomlarınız hakkında sorular soracaktır. Bu süreç, lösemi ile ilişkilendirilebilecek bazı risk faktörlerini değerlendirir. Sorulabilecek bazı faktörler şunlardır:
- Lösemi belirtileri (yorgunluk, anemi, enfeksiyonlar, vb.)
- Yüksek dozda radyasyona maruz kalma
- Genetik sendromlar (Down sendromu, Fanconi anemisi, vb.)
- Benzene maruz kalma
- Önceki kemoterapi veya radyasyon tedavisi geçmişi
- Kan bozuklukları ve viral enfeksiyonlar
- Ailede lösemi öyküsü
Fiziksel muayene sırasında doktor, şunları gözlemler:
- Hayati belirtilerinizi (ateş, nefes darlığı, hızlı kalp atışı) kontrol eder.
- Cildinizde morarma ve solgunluk olup olmadığını inceler.
- Şişmiş veya büyümüş lenf düğümlerini (boyun, koltuk altı, kasık bölgelerinde) kontrol eder.
- Ağız içinde enfeksiyon, kanama veya şişmiş diş etlerini araştırır.
- Büyümüş organlar (karaciğer, dalak) olup olmadığını değerlendirmek için karnınızı kontrol eder.
- Kemiklerinizi hassasiyet veya ağrı açısından değerlendirir.
Tam Kan Sayımı (CBC)
Tam kan sayımı (CBC), beyaz kan hücreleri, kırmızı kan hücreleri ve trombositlerin sayısını ölçer. Lösemi ve diğer hastalıklar, kan hücrelerinin anormal seviyelere yükselmesine veya düşmesine neden olabilir. Lösemi hücreleri (blastlar) normalde kanda bulunmaz, bu nedenle blastların varlığı, lösemi tanısının düşünülmesine yol açar.
Kan Kimyası Testleri
Kan kimyası testleri, kandaki kimyasal düzeyleri ölçer ve organ fonksiyonlarını kontrol eder. Lösemi nedeniyle karaciğer veya böbrek fonksiyonlarında anormallikler görülebilir. Ayrıca bu testler, löseminin evrelenmesine yardımcı olabilir. Lösemi hastalarında şu kimyasalların düzeyleri genellikle yüksek olabilir:
- Kan üre azotu (BUN)
- Kreatinin
- Fosfat
- Laktat dehidrogenaz (LDH)
- Alanin aminotransferaz (ALT)
- Aspartat aminotransferaz (AST)
- Ürik asit
Kan Pıhtılaşma Faktörleri
Kan pıhtılaşma faktörleri, vücudun kanı ne kadar iyi pıhtılaştırabildiğini gösteren testlerdir. Lösemi durumlarında kan pıhtılaşma faktörlerinde anormallikler görülebilir. Bu testler şunları içerir:
- Fibrinojen seviyesi
- Protrombin zamanı (PT)
- Kısmi tromboplastin zamanı (PTT)
- Uluslararası normalleştirilmiş oran (INR)
Sitokimya
Sitokimya, hücrelerdeki doku yapılarını tanımlamak için boyalar kullanır. Bazı boyalar, lösemi hücrelerinde bulunan maddelere çekilir. Boyama sonuçları mikroskop altında görülür ve doktorların hücre türlerini belirlemelerine yardımcı olur.
İmmünofenotipleme
İmmünofenotipleme, hücrelerdeki proteinleri inceleyerek lösemi türünü belirlemeye yardımcı olan bir testtir. Bu test, hücrelerin yüzeylerindeki antijen-antikor reaksiyonlarını kullanarak lösemi hücrelerini tanımlar. İmmünofenotipleme şu yöntemlerle yapılabilir:
İmmünohistokimya
İmmünohistokimya, hücrelerin içindeki etiketleri mikroskop altında görmek için kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntem, hücrelerin türlerini belirler.
Akış Sitometrisi
Akış sitometrisi, hücreleri floresan etiketlerle işaretleyerek ayıran bir tekniktir. Bu teknoloji, binlerce hücreyi aynı anda incelemenizi sağlar ve lösemi hücrelerinin özelliklerini tanımada etkilidir.
Sitogenetik ve Moleküler Çalışmalar
Sitogenetik, hücrelerin kromozomlarını inceleyen bir bilim dalıdır. Bu çalışmalar, lösemi türünü belirlemeye ve tedavi planlamasına yardımcı olur. Genetik testler, löseminin kromozomal anormalliklerini araştırır ve doktorların tedaviye nasıl yanıt vereceğini tahmin etmelerine olanak tanır.
Floresan In Situ Hibridizasyon (FISH)
FISH, lösemi hücrelerinde genetik değişiklikleri tespit etmek için kullanılan bir moleküler genetik testtir. Bu test, özel DNA problarıyla yapılır ve löseminin türünü ayırt etmeye yardımcı olur.
Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR)
PCR, belirli genetik mutasyonları, inversiyonları veya delesyonları tespit etmek için kullanılan bir yöntemdir. Lösemi tipini ve prognozunu belirlemede yardımcı olabilir.
Kemik İliği Aspirasyonu ve Biyopsisi
Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi sırasında, kemik iliğinden hücreler alınır ve incelenir. Bu test, lösemi hücrelerinin varlığını doğrular ve löseminin türünü belirler.
Lomber Ponksiyon
Lomber ponksiyon, omurga etrafındaki boşluktan beyin omurilik sıvısı (BOS) alınarak yapılan bir testtir. Kanserin omurilik sıvısına yayılıp yayılmadığını kontrol etmek amacıyla yapılır.
Lenf Nodu Biyopsisi
Lenf nodu biyopsisi, lenf nodlarının kanserli olup olmadığını ve kanser türünü belirlemek için yapılan cerrahi bir işlemdir. Tam olarak çıkarılabilen lenf nodları mikroskop altında incelenir.
Göğüs Röntgeni
Röntgen, göğüs bölgesindeki lenf düğümleri, timüs bezi, sıvı birikimi veya akciğer enfeksiyonlarını kontrol etmek için kullanılan bir görüntüleme testidir.
BT Tarama (Bilgisayarlı Tomografi)
BT taraması, vücudun iç organlarının, dokularının ve kan damarlarının detaylı görüntülerini sağlar. Bu test, dalağın, karaciğerin büyümesini veya lenf düğümlerinin şişmesini tespit etmek için kullanılır.
MR (Manyetik Rezonans Görüntüleme)
MR, vücuttaki organların, kemiklerin ve dokuların kesitsel görüntülerini oluşturmak için güçlü manyetik kuvvetler kullanır. Bu test, löseminin beyne yayılıp yayılmadığını incelemek için kullanılır.
Ultrason
Ultrason, ses dalgaları kullanarak iç organların görüntülerini oluşturur. Karaciğer, böbrek ve dalak gibi organların lösemiden etkilenip etkilenmediğini görmek için bu test yapılabilir.