Nükseden (veya tekrarlayan) akut lenfoblastik lösemi (ALL), daha önceki tedavilerle remisyon sağlanmışken löseminin tekrar geri gelmesidir. Refrakter ALL ise tedaviye yanıt vermeyen lösemi türüdür ve bu, önceki tedavilerin yeterli olmadığı anlamına gelir.
Nükseden veya dirençli ALL tedavisinde, aşağıdaki yöntemler önerilebilir. Sağlık ekibiniz, ihtiyaçlarınıza göre en uygun tedavi planını oluşturacaktır.
İmmünoterapi
İmmünoterapi, bağışıklık sisteminin kanserle savaşma yeteneğini güçlendirmeyi hedefler. Genellikle nükseden veya dirençli B hücreli ALL hastalarına uygulanır.
Monoklonal Antikorlar
Monoklonal antikorlar, nükseden veya dirençli B hücreli ALL tedavisinde kullanılır. Bu tedavi, bağışıklık sisteminin lösemi hücrelerine saldırmasını sağlar. Lösemi hücreleri üzerindeki belirli proteinlere bağlanarak, tedaviye hedefli bir yaklaşım sunar.
- CD19 proteini taşıyan lösemi hücreleri için Blinatumomab (Blincyto) kullanılabilir.
- CD22 proteini taşıyan hücreler için Inotuzumab Ozogamisin (Besponsa) önerilebilir.
CAR T-Hücre Tedavisi
CAR T-hücre tedavisi, kişiden alınan T hücrelerinin laboratuvar ortamında genetik olarak değiştirilmesiyle uygulanır. Bu hücreler, lösemi hücrelerindeki belirli antijenleri (çoğunlukla CD19) tanır ve onları yok eder.
- Tisagenlecleucel (Kymriah), diğer tedavilere yanıt vermeyen genç yetişkin B hücreli ALL hastaları için onaylı bir tedavi seçeneğidir.
Kemoterapi
Kemoterapi, kanser hücrelerini yok etmek için ilaçlar kullanır. Nükseden veya dirençli ALL tedavisinde reindüksiyon kemoterapisi uygulanır.
- Nükseden T hücreli ALL tedavisinde kemoterapi birincil seçenekken, nükseden B hücreli ALL için immünoterapi tercih edilir.
- Refrakter ALL tedavisinde, daha farklı ilaçlar veya önceki tedavilerden daha yoğun dozlar kullanılabilir.
Kök Hücre Nakli
Kök hücre nakli, kemik iliği veya kök hücrelerin hasar gördüğü durumlarda kullanılabilir. Bu tedavi, birçok riski olan karmaşık bir süreçtir ve özel merkezlerde yapılması gerekmektedir.
- Lösemi tekrarladıktan sonra, başka bir tam veya kısmi remisyon sağlanırsa, kök hücre nakli önerilebilir.
Merkezi Sinir Sistemi (MSS) Profilaksisi veya Tedavisi
ALL, beyin ve omuriliğe yayılabilir. Lösemi hücrelerinin bu bölgelere yayılmasını engellemek için MSS profilaksisi uygulanabilir. Eğer hücreler yayıldıysa, tedavi yapılır.
Uygulanan Tedaviler:
- İntratekal kemoterapi: Metotreksat, sitarabin veya prednizon gibi ilaçlarla yapılan kemoterapi.
- Yüksek doz metotreksat: IV yoluyla verilir.
- Radyasyon tedavisi: Beyin ve omuriliğe yönlendirilen tedavi, kranial ışınlama olarak da adlandırılır.
Radyasyon Tedavisi
Radyasyon tedavisi, kanser hücrelerini yok etmek için yüksek enerjili ışınlar kullanır. Teşhis sonrası, kranial ışınlama ve tüm vücut ışınlaması (TBI) uygulanabilir. TBI, kök hücre nakli sırasında tüm vücuda uygulanan bir radyasyon tedavisidir.
- Lösemi kemiklere yayılmışsa, ağrıyı hafifletmek için radyoterapi de önerilebilir.
Hedefli Terapi
Hedefli tedavi, kanser hücrelerinin içindeki veya dışındaki belirli molekülleri hedef alır. Bu tedavi, kanserin büyümesini engellemeyi amaçlar.
Philadelphia Kromozomu (Ph+) İçin Hedefli Tedavi
Ph+ ALL, 9. ve 22. kromozomlar arasındaki genetik materyalin değiş tokuş yapması sonucu oluşan anormal bir kromozomdur. BCR-ABL geni bu durumda aktiftir.
- Tirozin kinaz inhibitörleri (TKI), Ph+ ALL tedavisinde yaygın olarak kullanılır. İmatinib (Gleevec) ilk tercih edilen tedavi ilacıdır.
- Eğer imatinib etkili olmazsa, dasatinib (Sprycel) veya ponatinib (Iclusig) gibi alternatif ilaçlar kullanılır.
Destekleyici Terapi
ALL tedavisinin her aşamasında destekleyici tedavi çok önemlidir. Bu tedavi, tedaviye bağlı komplikasyonları ve löseminin neden olduğu sorunları yönetmek için kullanılır.
Destekleyici Tedaviler:
- Antibiyotikler, antiviraller veya antifungal ilaçlar: Enfeksiyonları engellemek için kullanılır.
- Büyüme faktörleri: Kemoterapiden sonra kemik iliğinin toparlanmasına yardımcı olur.
- Kan nakli: Kırmızı kan hücreleri, trombositler ve plazma nakli yapılabilir.
- Tümör lizis sendromu tedavisi: Kanser hücrelerinin öldürülmesiyle kanda yüksek seviyelere ulaşan bazı maddelerin dengelenmesi için tedavi edilir.
- Lökaferez: Kandan fazla sayıda beyaz kan hücresinin çıkarılması.
Sonuç
Nükseden veya dirençli ALL tedavisi, hastalığın türüne ve özelliklerine göre çeşitlenebilir. İmmünoterapi, kemoterapi, kök hücre nakli, radyasyon tedavisi ve hedefli terapi gibi birçok tedavi seçeneği mevcuttur. Her hasta için en uygun tedavi planı, sağlık ekibi tarafından belirlenir.