Kemoterapi, kanser hücrelerini yok etmek için kullanılan antikanser (sitotoksik) ilaçlar kullanır ve bazen beyin ve omurilik tümörlerini tedavi etmek için uygulanır. Kemoterapinin ilaçları, dozları ve tedavi planı, hastanın bireysel ihtiyaçlarına göre sağlık ekibi tarafından belirlenir. Ayrıca, kemoterapiye ek olarak başka tedaviler de alınabilir.
Kemoterapi Ne Zaman Kullanılır?
Beyin ve omurilik tümörlerinde kemoterapi çeşitli amaçlarla kullanılabilir:
- Adjuvan Kemoterapi: Ameliyat sonrası geride kalan kanser hücrelerini yok etmek ve kanserin tekrar etme riskini azaltmak için kullanılır.
- Tekrarlayan Tümörler: Radyasyon tedavisi ile birlikte veya sonrasında, tekrarlayan tümörleri tedavi etmek amacıyla kullanılabilir.
- Vücutta Yayılma: Vücudun diğer bölgelerinden omurgaya yayılmış kanseri tedavi etmek için kemoterapi uygulanabilir.
Kemoterapi genellikle sistemik tedavi olarak kullanılır. Yani ilaçlar kan dolaşımı yoluyla tüm vücuda yayılır ve kanser hücrelerini hedef alır. Bu, beyin ve omurilikteki birincil tümörden kopmuş hücreleri de içerir. Ancak beyin tümörleri, nadiren vücudun diğer bölgelerine yayıldığı için, beyin ve omurilik kanserlerinde kemoterapinin etkinliği genellikle farklıdır.
Kan-Beyin Bariyeri ve Kemoterapi
Beyin tümörlerini tedavi etmek için kullanılan kemoterapi ilaçlarının kan-beyin bariyerini geçmesi gerekmektedir. Kan-beyin bariyeri, beyne giren kanı filtreleyen ve bazı maddelerin (örneğin kanser ilaçları) beyne geçmesini engelleyen bir koruyucu sistemdir. Kemoterapi ilaçlarının bu bariyeri aşarak beyin tümörü hücrelerine ulaşabilmesi önemlidir.
Bölgesel Kemoterapi
Beyin ve omurilik tümörlerinde kemoterapi, bölgesel tedavi olarak da uygulanabilir. Bölgesel tedavi, ilaçların vücudun belirli bir bölgesine doğrudan verilmesidir.
İntraventrik Kemoterapi
Beyin tümörleri için kemoterapi, doğrudan beynin ventriküllerindeki beyin omurilik sıvısına (BOS) verilebilir. Bu, Ommaya rezervuarı adı verilen küçük bir cihaz aracılığıyla yapılır. Ommaya rezervuarı, cerrahi olarak yerleştirilen bir tüp aracılığıyla kemoterapi ilacının doğrudan beyin sıvısına enjekte edilmesini sağlar.
İntratekal Kemoterapi
Omurilik çevresindeki beyin omurilik sıvısına kemoterapi, lomber ponksiyon yöntemiyle verilebilir. Bu yöntem, ilacın doğrudan omuriliğe verilmesini sağlar.
Lokalize Kemoterapi
Bazı beyin tümörlerinde, cerrahlar tümörün çıkarıldığı alanı özel gofretlerle (glial gofretler veya Gliadel) kaplar. Bu gofretler, parçalandıkça beyin dokusuna salınan yüksek dozda karmustin (BiCNU, BCNU) içeren ilaçlar içerir. Bu yöntem, kemoterapi ilacını doğrudan tümör bölgesine yoğunlaştırırken, vücuttaki normal hücrelerin zarar görmesini sınırlar.
Beyin ve Omurilik Tümörlerinde Kullanılan Kemoterapi İlaçları
Beyin ve omurilik tümörlerinin tedavisinde yaygın olarak kullanılan kemoterapi ilaçları şunlardır:
- Temozolomid (Temodal)
- Karmustin
- Lomustin (CeeNU, CCNU)
- Sisplatin (Platinol AQ)
- Karboplatin (Paraplatin, Paraplatin AQ)
- Etoposid (Vepesid, VP-16)
- Irinotekan (Camptosar)
- Metotreksat
- Prokarbazin (Matulane)
- Vinkristin (Oncovin)
- Siklofosfamid (Cytoxan, Procytox)
En sık kullanılan kemoterapi ilaç kombinasyonu ise PCV’dir (prokarbazin, lomustin ve vinkristin).
Kemoterapinin Yan Etkileri
Kemoterapi, kanser hücrelerini öldürmenin yanı sıra sağlıklı hücrelere de zarar verebilir, bu da yan etkilere yol açar. Yan etkiler tedavi sırasında, hemen sonrasında veya birkaç gün veya hafta sonra ortaya çıkabilir. Bazen, geç yan etkiler kemoterapiden aylar veya yıllar sonra görülebilir. Çoğu yan etki, kendiliğinden geçebilir veya tedavi edilebilir, ancak bazıları uzun süre devam edebilir veya kalıcı olabilir.
Kemoterapinin Yaygın Yan Etkileri
Beyin ve omurilik tümörlerinde kemoterapi tedavisi sırasında yaşanabilecek yaygın yan etkiler şunlardır:
- Tükenmişlik
- Düşük kan hücresi sayısı (kemik iliği baskılanması)
- İştahsızlık
- Mide bulantısı ve kusma
- Ağız ve boğaz ağrısı
- İshal
- Kabızlık
- Saç dökülmesi
- Cilt problemleri
Bu yan etkilerden bazıları geçici olabilir, ancak bazı hastalar uzun süre devam edebilecek yan etkiler yaşayabilir. Kemoterapiden kaynaklanan yan etkilerle başa çıkmak için sağlık ekibinizle iletişimde kalmak önemlidir. Herhangi bir yan etkiyi erken bildirmek, sağlık ekibinizin size yardımcı olabileceği tedavi yöntemlerini daha hızlı önermesini sağlar.
Sonuç
Kemoterapi, beyin ve omurilik tümörlerinin tedavisinde önemli bir seçenek olabilir. Ancak, kemoterapinin etkinliği, kullanılan ilaçların türü ve vücudun nasıl tepki verdiği ile doğrudan ilişkilidir. Kemoterapinin yan etkileri hastadan hastaya değişebilir, bu nedenle tedavi sürecinde sağlık ekibinizle sürekli iletişimde olmak büyük önem taşır.