Böbrek üstü bezi tümörleri, kanserli (kötü huylu) veya kanserli olmayan (iyi huylu) olabilir. Kanserli tümörler, çevresindeki dokulara zarar verebilir ve vücudun diğer bölgelerine yayılabilir (metastaz yapabilir). İyi huylu tümörler ise yayılmaz ve genellikle yaşamı tehdit etmez.
Böbrek üstü bezi tümörleri, hormon üretimlerine bağlı olarak fonksiyonel ve non-fonksiyonel olarak iki gruba ayrılır:
- Fonksiyonel Tümörler: Hormon üretimini artırarak semptomlara neden olur.
- Non-Fonksiyonel Tümörler: Hormon üretmez ve genellikle belirti vermez.
Böbrek üstü bezine vücudun başka bir bölgesinden yayılan kanserli tümörlere sekonder adrenal bezi kanseri denir. Primer adrenal bezi kanserinden farklıdır ve farklı tedavi yöntemleri uygulanır. Sekonder adrenal bezi kanserleri arasında melanom, lenfoma, akciğer, meme, böbrek ve kolorektal kanserler bulunur. Sekonder adrenal kanserler, primer adrenal kanserlerden daha yaygındır.
1. Adrenokortikal Karsinom (ACC)
Adrenokortikal karsinom (ACC), böbrek üstü bezinde en sık görülen primer adrenal kanser türüdür. Adrenal korteks olarak adlandırılan dış tabakada gelişir.
- Belirtileri:
- Hormon üretimine bağlı vücutta değişiklikler
- Tümörün büyümesine bağlı bası belirtileri
- Tespit Edilme Şekli:
- Genellikle başka sağlık kontrollerinde yapılan görüntüleme testleriyle tespit edilir.
- Hormon Üretimi:
- %60’ı fonksiyonel tümördür.
- En sık aşırı üretilen hormon: Kortizol
- Diğer aşırı üretilen hormonlar: Aldosteron, androjenler, östrojen
ACC, sağ böbrek üstü bezinde sol böbreğe göre daha sık görülür.
2. Feokromositoma
Feokromositoma, adrenal bezin iç tabakasında (adrenal medulla) gelişen bir tümördür.
- Genel Özellikleri:
- Çoğu iyi huyludur, ancak bazıları kanserli olabilir.
- Kromafin hücrelerinde başlar, bu hücreler hem sinir hücreleri gibi çalışır hem de hormon üretir.
- Genellikle fonksiyonel tümörlerdir ve epinefrin ve norepinefrin (katekolaminler) üretimini artırır.
- Yerleşim Bölgeleri:
- Genellikle tek bir böbrek üstü bezinde görülür.
- Her iki böbrekte de ortaya çıkabilir.
- Adrenal medulla dışındaki kromafin hücrelerinde de gelişebilir (ekstra-adrenal feokromositoma veya paraganglioma olarak adlandırılır).
Paragangliomalar, adrenal feokromositomalara göre daha yüksek kanserleşme riski taşır ve genellikle karında bulunur.
3. Nöroblastom
Nöroblastom, sempatik sinir sisteminin olgunlaşmamış hücrelerinden (nöroblastlar) kaynaklanan bir kanser türüdür.
- Genel Özellikleri:
- Sempatik sinir sistemi, vücudu stresli durumlara karşı hazırlar.
- En sık böbrek üstü bezinde başlar.
- Bebeklerde ve küçük çocuklarda daha yaygın görülür.
Nöroblastom, çocukluk çağı kanserleri arasında sık görülen bir türdür.
4. Adrenal Adenom
Adrenal adenom, adrenal kortekste gelişen kanserli olmayan (iyi huylu) bir tümördür.
- Genel Özellikleri:
- Adrenal bezde en sık görülen tümör türüdür.
- Çoğu küçük kalır ve belirti vermez.
- Genellikle tesadüfen görüntüleme testlerinde bulunur.
- Tedavi Yaklaşımları:
- İşlevsiz (non-fonksiyonel) adenomlar:
- Büyüklüğü takip edilir.
- Kan testleriyle hormon seviyeleri kontrol edilir.
- Fonksiyonel adenomlar:
- Adrenal bezin cerrahi olarak çıkarılması
- Hormon üretimini bloke eden ilaç tedavisi
- Belirtileri kontrol eden ilaç tedavisi (cerrahi uygulanamayan hastalar için)
- İşlevsiz (non-fonksiyonel) adenomlar:
Sonuç
Böbrek üstü bezi tümörleri iyi huylu veya kötü huylu olabilir. Adrenokortikal karsinom (ACC), feokromositoma, nöroblastom ve adrenal adenom en yaygın tümör türleridir. Fonksiyonel tümörler fazla hormon üretimi nedeniyle belirti verebilirken, non-fonksiyonel tümörler genellikle sessiz kalır. Tümörün tipi ve yayılımına bağlı olarak cerrahi, ilaç tedavisi veya izlem gibi farklı tedavi yöntemleri uygulanabilir.