Diş sorunları, bazı kanser tedavileri sırasında ve sonrasında gelişebilir. Ayrıca çocukluk çağındaki kanser tedavilerinin geç bir etkisi olarak da diş problemleri ortaya çıkabilir. Özellikle 8 yaşından küçük çocuklarda diş sorunları yaşama riski daha yüksektir çünkü dişler henüz tam olarak gelişmemiştir.
Dişler ve Çeneler Nasıl Çalışır?
Süt dişleri 6 ila 12 aylıkken çıkmaya başlar ve 3 yaşına geldiğinizde tamamlanır. 6 veya 7 yaşlarında ilk yetişkin (kalıcı) dişler çıkmaya başlar. Yetişkin dişlerin kalsifikasyonu, çıktıkları ilk yılda başlar ve dişlerin koruyucu mine tabakası 8 yaşında tamamlanır. Dişlerin kökleri ise 16 yaşında tamamlanır.
Dişler ve çeneler, ağızda sindirim sürecinin ilk kısmını başlatır. Ağızdaki yiyecek, tükürükle karışarak çiğnenir ve bu süreç, yutulmadan önce yiyeceği parçalamaya başlar.
Üst çene kemikleri (maksilla), yüzün en büyük kemikleridir ve üst dişleri destekler. Alt çene kemiği (mandibula) ise alt dişleri destekler. Üst ve alt çeneler ağzınızı açıp kapatmak için hareket eder ve kaslar çene kemiklerinin hareketini kontrol eder.
Kanser Tedavileri ve Diş Sorunları
Bazı kanser tedavileri, diş problemlerine yol açabilir. Bunlar arasında radyasyon tedavisi, kemoterapi ve kök hücre nakli yer alır.
Radyasyon Tedavisi
Ağız, baş veya boyun bölgesine uygulanan radyasyon tedavisi, ağız astarını ve tükürük bezlerini etkileyebilir. Bu durum ağız kuruluğuna, diş çürümesine ve diğer diş sorunlarına neden olabilir. Radyasyon dozu arttıkça diş sorunları riski de artar. Radyoterapi ile birlikte kemoterapi ilaçları da verilirse diş sorunlarının görülme olasılığı daha yüksektir.
Tüm vücut ışınlaması (TBI) çocuklarda dişlerin normal gelişimini engelleyebilir. Yetişkinlerde ise TBI diş sorunlarına yol açabilir.
Kemoterapi
Kemoterapi, ağız astarını ve tükürük bezlerini etkileyerek ağız kuruluğuna ve diş çürümelerine neden olabilir. Ayrıca, 8 yaşından küçük çocuklarda veya yetişkin dişleri henüz gelişmemiş çocuklarda kemoterapi sonrasında diş gelişiminde sorunlar yaşanabilir. Kemoterapinin daha yüksek dozları, diş sorunlarının daha sık görülmesine yol açar.
Kök Hücre Nakli
Kök hücre nakli, diş sorunlarına yol açabilen farklı etkilere sahiptir. Azatioprin gibi ilaçlar, vücudun yeni kök hücreleri reddetmemesini sağlamak için kullanılır ve diş sorunları riskini artırabilir. Kök hücre nakli sonrası gelişen kronik greft-versus-host hastalığı (GVHD), çürükler ve diş eti hastalıkları gibi diş sorunlarına yol açabilir.
Diş Sorunlarının Türleri
Kanser tedavileri sonrasında ortaya çıkabilecek bazı diş sorunları şunlar olabilir:
- Çürük riskinin artması
- Diş köklerinin kısalması veya incelmesi
- Dişlerin veya köklerinin yokluğu
- Dişlerde beyaz veya renksiz lekeler
- Dişlerdeki oluklar veya çukurlar
- Dişlerin kolayca lekelenmesi
- Tat değişiklikleri
Ayrıca, ağız veya çene bölgesine uygulanan radyasyon tedavisi şunlara da neden olabilir:
- Tükürük üretiminin azalması nedeniyle ağız kuruluğu
- Dişlerin sıcak ve soğuğa karşı hassaslaşması
- Trismus (çeneyi açmada zorluk)
- Temporomandibular eklem (TMJ) disfonksiyonu
- Çene kaslarının sertleşmesi (fibrozis)
- Diş eti hastalığı
- Osteoradionekroz (radyoterapiye bağlı kemik ölümü)
- Ağız kanseri
Çocuklarda diş ve çene gelişimiyle ilgili sorunlar şunları içerebilir:
- Küçük dişler
- Normalden daha geç çıkan kalıcı dişler
- Erken diş kaybı veya düşmeyen süt dişleri
- Üst çenenin alt çeneden önde olması veya alt çenenin üst çeneden önde olması
- Yüz ve boyundaki kemiklerin anormal büyümesi
Diş Sorunlarının Belirtileri
Diş sorunlarının belirtileri, sorunun türüne göre değişebilir. Yaygın belirtiler şunlardır:
- Kırmızı, hassas veya şiş diş etleri
- Kolayca kanayan diş etleri
- Diş ağrısı veya hassasiyeti
- Ağızda iyileşmeyen veya kolayca kanayan yaralar
- Ağızdaki dokuların renginde değişiklik
- Ağızda yumru, kalınlaşma veya pürüzlü nokta
- Ağızda veya dudaklarda ağrı veya uyuşma
Eğer belirtiler kötüleşirse veya geçmezse, bir sonraki randevunuzu beklemeden doktorunuza veya sağlık ekibinize başvurmanız önemlidir.
Diş Sorunlarının Tanısı
Diş problemlerinin tanısı için bir diş hekimine veya ağız cerrahına başvurabilirsiniz. Yapılabilecek testler şunları içerebilir:
- Diş ve ağız muayenesi
- Diş ve çene gelişimini değerlendirmek için röntgenler
- Dişlerin, köklerin ve destekleyici kemiklerin sağlığını göstermek için panoramik röntgen
Diş Sorunlarının Yönetimi
Diş sorunlarının yönetimi, sorunun türüne bağlı olarak değişir. Tedavi seçenekleri arasında şunlar yer alabilir:
- Sağlıksız veya normal şekilde gelişmeyen dişler için kaplamalar veya kronlar
- Yüz veya çenedeki zayıf kemik büyümesini düzeltmek için rekonstrüktif cerrahi
- Ağız açma yeteneğini geliştirmek için çene germe egzersizleri
- Çarpık veya küçük dişlerin görünümünü iyileştirmek için diş yüzeyine uygulanan bağlama
Eğer yüksek dozda radyasyon tedavisi uygulandıysa, diş hekiminiz osteoradyonekroz riski hakkında sizinle ve radyasyon onkoloğuyla konuşacaktır.
Diş Sorunlarının Önlenmesi
Dişlerinize ve diş etlerinize iyi bakmak her zaman önemlidir, özellikle radyasyon tedavisi veya kemoterapi aldıysanız. Dişlerinizi sağlıklı tutmak için diş hekiminizle düzenli olarak görüşmelisiniz. Öneriler şunlar olabilir:
- Dişlerinizi günde en az 2 kez fırçalayın ve günde 1 ila 2 kez diş ipi kullanın.
- Her gün florürlü gargara veya jel kullanın.
- Antibakteriyel, alkolsüz, florürlü gargaralar kullanın.
- Diş hekiminizin önerdiği şekilde florür uygulayın.
- Sık sık sıvı tüketin.
- Yapay tükürük kullanın.
- Tatlılar ve karbonhidrat açısından zengin besinleri sınırlayın.
- Tütün mamullerini kullanmayın.
- Alkol tüketiminizi sınırlayın.
Diş Muayenesi ve Takip
Kanser tedavisi gören tüm kişilerin düzenli takiplere ihtiyacı vardır. Baş veya boyun bölgesine radyasyon tedavisi veya kök hücre nakli uygulanan kişilerin her 6 ayda bir diş muayenesine gitmeleri önerilir. Diş hekiminize aldığınız tüm tedavileri anlattığınızdan emin olun. Takip, diş ve diş etlerinin incelenmesi, diş röntgenleri ve ağız boşluğu kanseri belirtileri için ağzın incelenmesini içerebilir.