EBV için henüz bir aşı yok. Ancak şu önlemlerle bulaşma riskinizi azaltabilirsiniz:
İçeceklerinizi ve yiyeceklerinizi başkalarıyla paylaşmayın
Ortak kullanılan çatal, bıçak, diş fırçası gibi eşyaları kullanmayın
Bilmeniz gereken diğer virüsler
Epstein-Barr Virüsü (EBV) Nedir?
EBV, herpes virüsü ailesinden çok yaygın bir virüstür. Dünya genelinde insanların %90’ından fazlası, genellikle 20 yaşından önce EBV ile enfekte olur. Bu virüs, halk arasında “öpücük hastalığı” olarak bilinen enfeksiyöz mononükleoza neden olabilir.
EBV genellikle çocuklukta bulaşır. Çoğu kişide hiç semptom görülmez veya sadece hafif belirtiler oluşur. Mono hastalığında ise ateş, boğaz ağrısı ve şişmiş lenf düğümleri sık görülür. Enfeksiyon sonrasında virüs vücutta yaşam boyu kalır, ancak çoğu kişide bir daha belirti vermez.
EBV ve Kanser Riski
Epstein-Barr virüsü (EBV), çoğu insan için ciddi sorunlara yol açmasa da, bazı durumlarda uzun süreli enfeksiyonla birlikte belirli kanser türlerinin gelişme riskini artırabilir. EBV ile ilişkili olabilecek kanserler şunlardır:
Hodgkin dışı lenfomanın bazı türleri
Nazofarenks (boğazın üst kısmı) kanseri
Bazı mide kanseri türleri
Bu riskler genellikle nadirdir, ancak EBV’nin bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri bazı hücre değişimlerini tetikleyebilir.
EBV Nasıl Yayılır?
Epstein-Barr virüsü (EBV), tükürük yoluyla yayılır. Öpüşmek, içecek veya yemek kaplarını paylaşmak, öksürme veya hapşırma sırasında damlacıklarla bulaşabilir.
EBV Testi Nasıl Yapılır?
EBV enfeksiyonu olup olmadığınızı belirlemek için kan testi yapılabilir. Bu test, bağışıklık sisteminizin EBV’ye karşı geliştirdiği antikorları kontrol eder.
Riskinizi Nasıl Azaltabilirsiniz?
İnsan Herpes Virüsü 8 (HHV8)
HHV8, herpes virüsü ailesine ait bir virüstür. Kuzey Amerika’da nadir görülse de, bazı Akdeniz ülkelerinde ve Afrika’da daha yaygındır.
HHV8, suçiçeği ve uçuk gibi diğer herpes virüslerine benzer. Vücuda girdikten sonra yaşam boyu kalabilir, ancak bağışıklık sistemi genellikle virüsü baskılar. Enfekte olan çoğu kişide belirti görülmez.
HHV8 ve Kanser
HHV8 enfeksiyonu, Kaposi sarkomu (KS) riskini artırır. Bu yüzden bazen Kaposi sarkomu herpes virüsü (KSHV) olarak da adlandırılır. Ayrıca primer efüzyon lenfoması gibi nadir kanserlerle de bağlantılı olabilir. Ancak HHV8 taşıyan herkes KS geliştirmez.
Nasıl Yayılır?
HHV8 genellikle tükürükle, ayrıca kan ve cinsel temas yoluyla bulaşabilir. Çoğu sağlıklı bireyde hastalık yapmaz. KS genellikle bağışıklık sistemi zayıf kişilerde görülür.
Test
HHV8 için antikor testi yapılabilir, ancak bu testler yaygın olarak kullanılmaz. KS tümörlerinde HHV8 varlığı test edilebilir.
HHV8 Enfeksiyonu Riskini Nasıl Azaltabilirsiniz?
HHV8’e karşı henüz bir aşı yoktur. Enfeksiyon riskini azaltmak için:
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı korunmak amacıyla prezervatif kullanın.
Daha güvenli cinsel ilişki yöntemlerini tercih edin.
İnsan Bağışıklık Yetmezliği Virüsü (HIV)
HIV, bağışıklık sistemini zayıflatarak AIDS’e neden olan bir virüstür. Bağışıklık sistemi zayıfladığında, vücut enfeksiyonlara ve bazı kanser türlerine karşı daha savunmasız hale gelir.
Hazır metne ek olarak, dilerseniz HIV’in kansere etkisi ya da korunma yolları hakkında da kısa bir özet sunabilirim. İster misiniz?
HIV Enfeksiyonu ve Kanser
HIV, doğrudan kansere yol açmaz, ancak bağışıklık sistemini zayıflatarak vücudu diğer enfeksiyonlara ve kansere karşı daha savunmasız bırakır. HIV’le yaşayan kişilerde Kaposi sarkomu, anal kanser, Hodgkin ve Hodgkin dışı lenfomalar, rahim ağzı kanseri ve konjonktiva kanseri gibi bazı kanser türlerine yakalanma riski daha yüksektir. Bu riskin artmasında diğer enfeksiyonlar (örneğin HHV8, HPV) ve yaşam tarzı faktörleri (sigara, alkol) da rol oynar
HIV Nasıl Bulaşır?
- Korunmasız cinsel ilişki (vajinal, anal veya oral)
- Ortak iğne veya şırınga kullanımı
- Enfekte annenin doğum sırasında veya emzirme yoluyla bebeğe virüsü geçirmesi
- Sağlık çalışanlarının iğne batması gibi kazalar
- HIV içeren kan ya da organ nakli (günümüzde bağışlar önceden test edildiğinden risk çok düşüktür)
HIV Testi
Kan testiyle yapılır. Risk altındaysanız veya virüse maruz kaldığınızı düşünüyorsanız, mutlaka sağlık kuruluşuna başvurun. Hamilelikte HIV testi yaptırmak da erken tedavi için önemlidir.
HIV Riskinizi Azaltmanın Yolları
Şu anda HIV enfeksiyonunu önleyen bir aşı bulunmamaktadır. Ancak HIV’e yakalanma riskinizi azaltmak için aşağıdaki önlemleri alabilirsiniz:
1. Daha Güvenli Cinsel İlişki
Prezervatifleri her cinsel ilişkide doğru ve tutarlı şekilde kullanın.
Oral barajlar gibi diğer bariyer yöntemlerini de tercih edin.
Partner sayınızı sınırlamak ve cinsel geçmişi bilinen bir partnerle birlikte olmak riski azaltabilir.
2. Kan ve Vücut Sıvılarıyla Temastan Kaçının
İğne, enjektör veya uyuşturucu kullanım ekipmanlarını asla paylaşmayın.
Uyuşturucu enjekte eden bireyler, temiz iğne temin programlarına katılmalıdır.
3. Kişisel Eşyaları Paylaşmayın
- Jilet, tırnak makası, diş fırçası gibi kesici ya da vücut sıvısıyla temas edebilecek eşyalar ortak kullanılmamalıdır.
4. Koruyucu Ekipman Kullanın
- Başkalarının kanı ya da vücut sıvılarıyla temas etme ihtimaliniz varsa (örneğin sağlık çalışanıysanız), mutlaka eldiven gibi koruyucu ekipmanlar kullanın.
İnsan T Hücreli Lösemi/Lenfoma Virüsü (HTLV)
HTLV, HIV’e benzer bir virüs türüdür, ancak AIDS’e yol açmaz. Kanserle bağlantılı olan HTLV türü HTLV-1‘dir.
HTLV-1 ile enfekte olan birey, virüsü ömür boyu taşır ve virüsten tamamen kurtulmanın bir yolu yoktur. Ancak çoğu kişi, virüs taşıyor olmasına rağmen herhangi bir belirti göstermez veya sağlık sorunu yaşamaz.
HTLV-1 ve Kanser
HTLV-1, yetişkin T hücreli lösemi/lenfoma (ATLL) olarak bilinen nadir bir kanser türüne neden olabilir. ATLL, yetişkinlerde görülen bir T hücreli lenfositik lösemi ve Hodgkin dışı lenfoma türüdür. Bu kanser, Japonya ve Karayipler gibi bölgelerde daha yaygındır.
HTLV-1 taşıyan kişilerin yalnızca %2 ila %4’ü ATLL geliştirir. Virüsün etkileri genellikle yıllar içinde ortaya çıkar ve çoğu kişi bu kanseri geliştirmez.
HTLV-1 Nasıl Yayılır?
HTLV-1, HIV ile benzer şekilde bulaşır. Enfekte olmuş bir kişiden başkasına şu yollarla yayılabilir:
Korunmasız cinsel ilişki
Uyuşturucu enjekte etmek için paylaşılan iğne veya şırınga kullanımı
Kirli kan veya kan ürünleriyle yapılan transfüzyon
Enfekte bir annenin doğum veya emzirme yoluyla çocuğuna bulaştırması
Kan bağışı sırasında, Canadian Blood Services HTLV-1 testi yapar, bu nedenle kan nakli ile HTLV-1 kapma riski çok düşüktür. HTLV-1 ile enfekte annelerin çocuklarına virüsü geçirme oranı %10 ila %30 arasında değişir. Emzirme, bu riski artırabilir.
HTLV-1 Testi
HTLV-1’e karşı antikorları tespit etmek için kan testi yapılabilir.
HTLV-1 Riskinizi Nasıl Azaltabilirsiniz?
Şu anda HTLV-1 enfeksiyonunu önlemek için bir aşı mevcut değildir. Ancak, enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olabilecek bazı önlemler bulunmaktadır:
Daha güvenli seks yapın
Cinsel olarak aktifseniz, HTLV-1 ve diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmak için prezervatif kullanın.
Kendinizi enfekte kan veya vücut sıvılarından koruyun
Uyuşturucu kullanıyorsanız, iğne veya şırınga gibi ekipmanları başkalarıyla paylaşmaktan kaçının. Ayrıca, iğne değişim programlarına katılmak bu riski azaltabilir.