Kolon ve rektumun kanser öncesi durumları, hücrelerdeki anormal değişikliklerin kansere dönüşme olasılığını artırdığı, ancak henüz kanser gelişmediği durumları ifade eder. Bu değişiklikler tedavi edilmediği takdirde kolorektal kanser riskini artırabilir.
Adenomlar
Adenomlar (Adenomatöz Polipler)
Adenomlar, kolon veya rektumun iç yüzeyine bağlı anormal büyümelerdir. Bu tümörler genellikle kanser öncesi durumlardır ve tedavi edilmezse kansere dönüşebilirler.
Adenom Tipleri
Adenomlar, hücre büyümesinin mikroskop altında nasıl göründüğüne göre farklı türlerde olabilir. Bu türler şunlardır:
- Tübüler Adenomlar: En yaygın adenom tipidir. Hücreler tüplere benzer şekilde büyür.
- Villöz Adenomlar: Parmak benzeri büyümelere sahip hücreler bulunur ve genellikle tübüler adenomlardan daha büyük olurlar.
- Tübülovillöz Adenomlar: Hem tübüler hem de villöz büyüme düzenine sahip hücrelerden oluşur.
Displazi
Displazi, hücrelerdeki değişiklikleri tanımlar. Hafif (düşük dereceli) displazi, hücrelerin hafif anormal olduğunu gösterirken, şiddetli (yüksek dereceli) displazi hücrelerin çok anormal olduğunu ve kanser hücrelerine daha yakın göründüğünü ifade eder.
Adenomların Risk Faktörleri
Ailenizde polip öyküsü, kalıtsal kolorektal sendrom veya kolorektal kanser varsa, adenom geliştirme riskiniz daha yüksektir.
Adenom Belirtileri
Çoğu adenom, herhangi bir belirtiye neden olmaz. Ancak semptomlar gelişirse şunlar görülebilir:
- İshal
- Dışkıda mukus
- Rektumdan kanama
- Kramplar veya karın ağrısı
- Anemi
Adenom Tanısı
Adenom tanısı genellikle kolonoskopi ile konur. Bunun dışında aşağıdaki testler de yapılabilir:
- Dijital rektal muayene (DRE)
- Baryumlu lavman
- Esnek sigmoidoskopi
- Biyopsi
Adenom Tedavileri ve Takibi
Bir adenom için en yaygın tedavi, kolonoskopi veya sigmoidoskopi sırasında adenomun çıkarılmasıdır. Adenomların sayısı, türü ve displazinin şiddetine göre bağırsak rezeksiyonu yapılabilir. Doktorunuz, düzenli kolonoskopi veya sigmoidoskopi ile takip edilmenizi önerebilir.
Kalıtsal Kolorektal Sendromlar
Bazı kalıtsal sendromlar, kolon veya rektumda prekanseröz durumların gelişmesine neden olabilir. Bu sendromlar, ebeveynlerden çocuklara geçen mutasyona uğramış genlerle ilişkilidir.
Lynch Sendromu (HNPCC)
Lynch sendromu, kalıtsal kolorektal kanserin en yaygın türüdür. Bu sendrom, kolon veya rektumda tek bir polip veya birkaç polip gelişmesine neden olur. Bu polipler kansere dönüşebilir, bu nedenle düzenli tarama önemlidir.
Ailevi Adenomatöz Polipozis (FAP)
Ailevi adenomatöz polipozis, kolon ve rektumun iç yüzeyinde yüzlerce ila binlerce polip gelişmesine yol açar. Bu poliplerin çoğu kanser öncesi durumlardır ve tedavi edilmezse kansere dönüşebilir.
Peutz-Jeghers Sendromu
Peutz-Jeghers sendromu, sindirim sisteminde hamartomların büyümesine yol açan kalıtsal bir hastalıktır. Bu hamartomlar, kolon ve rektumda dahil olmak üzere birçok bölgede oluşabilir ve kolorektal kanser riskini artırabilir.
Juvenil Polipozis Sendromu
Juvenil polipozis sendromu, özellikle 20 yaşından önce kolon ve rektumda hamartomların gelişmesine neden olur. Bu sendromda bazı kişilerde birkaç hamartom bulunurken, diğerlerinde 100’den fazla hamartom olabilir.
Kalıtsal Kolorektal Sendromlar Risk Faktörleri
Kalıtsal kolorektal sendromlara yakalanma riski, aile üyelerinizde sendromlarla ilişkili mutasyona uğramış genlerin bulunup bulunmadığına bağlıdır.
Kalıtsal Kolorektal Sendromun Belirtileri
Kalıtsal kolorektal sendromlar genellikle belirti vermeyebilir. Ancak çok sayıda polip oluştuğunda şunlar görülebilir:
- Bağırsak alışkanlıklarında değişiklikler
- Rektumdan kanama
- Karın ağrısı veya rahatsızlık
- Anemi
- Bağırsakta tıkanıklık (bağırsak tıkanıklığı)
Kalıtsal Kolorektal Sendrom Tanısı
Kalıtsal kolorektal sendromdan şüpheleniliyorsa, şu testler yapılabilir:
- Kolonoskopi
- Gastroskopi
- Biyopsi
- Genetik testler
Kalıtsal Kolorektal Sendrom Tedavi ve Takip
Kalıtsal kolorektal sendromlar için tedavi, poliplerin sayısına ve semptomların varlığına bağlı olarak değişir. Tedaviler şunları içerebilir:
- Poliplerin çıkarılması (polipektomi)
- Tüm kolonun çıkarılması (total kolektomi)
- Rektum ve sigmoid kolonun bir kısmının çıkarılması (proktokolektomi)
Kolonoskopi veya sigmoidoskopi ile düzenli tarama ve diğer testlerle poliplerin izlenmesi ve kanser gelişimi tespit edilebilir.