Evreleme, kanserin vücuttaki yayılımını ve hangi aşamada olduğunu belirleyen bir süreçtir. Küçük hücreli olmayan akciğer kanseri (KHOK) için evreleme, tümörün büyüklüğünü, akciğerin hangi bölümlerine yayıldığını ve kanserin vücudun diğer bölgelerine yayılıp yayılmadığını gösterir. Bu evreleme, tedavi planlamasında ve prognozda önemli bir rol oynar. En yaygın evreleme sistemi TNM’dir ve KHOK için beş ana evre vardır: Evre 0’dan Evre IV’e kadar.
Akciğer Kanseri Evrelemesi: Yerel, Bölgesel ve Uzak Yayılım
Kanserin evresini belirlerken genellikle “yerel”, “bölgesel” ve “uzak” terimleri kullanılır.
- Yerel: Kanser yalnızca akciğerde bulunur ve vücudun diğer bölgelerine yayılmamıştır.
- Bölgesel: Kanser, lenf düğümleri veya akciğere yakın bölgelere yayılmıştır.
- Uzak: Kanser, akciğerin dışındaki organlara veya vücudun diğer bölgelerine yayılmıştır.
Akciğerin Gizli Kanseri (Okült Kanser)
Bazı durumlarda, kanser hücreleri akciğerlerden öksürükle atılan balgamda veya akciğerleri yıkamak için kullanılan sıvılarda tespit edilebilir, ancak görüntüleme testlerinde tümör görünmeyebilir. Buna “okült akciğer kanseri” denir.
Evre 0: Karsinoma in Situ
Evre 0, kanser hücrelerinin yalnızca akciğerlerin hava yollarının iç yüzeyinde veya hava keseciklerinde bulunduğu aşamadır. Bu evrede kanser henüz çevre dokulara yayılmamıştır.
Evre 1: Tümör Akciğer İçinde
Evre 1A
Evre 1A’da tümör, akciğer içinde 3 cm veya daha küçük bir büyüklüğe sahiptir. Bu evre, alt evrelere ayrılabilir:
- Evre 1A1: Tümör 1 cm veya daha küçüktür.
- Evre 1A2: Tümör 1 cm’den büyük ancak 2 cm’den küçük.
- Evre 1A3: Tümör 2 cm’den büyük ancak 3 cm’den küçük.
Evre 1B
Evre 1B’ye geçtiğinde, tümör 3 cm’den büyük ancak 4 cm’den küçük olabilir ve aşağıdaki özelliklerden biri de görülebilir:
- Ana hava yoluna doğru büyüyebilir, ancak trakea veya bronşlara ulaşmaz.
- Akciğeri kaplayan iç zar (visseral plevra) içine doğru büyüyebilir.
- Akciğerin çökmesine veya bronş tıkanıklığına yol açabilir, bu da akciğer dokusunda iltihaplanmaya neden olabilir.
Evre 2: Akciğerin Daha İleri Yayılımı
Evre 2A
Evre 2A’ya geçildiğinde, tümör 4 cm’den büyük ancak 5 cm’den küçük olabilir. Ayrıca, şu özelliklerden biri de görülebilir:
- Tümör ana hava yoluna doğru büyüyebilir, ancak bronşlara ulaşmaz.
- Tümör akciğerin iç zarına doğru büyüyebilir.
Evre 2B
Evre 2B’de, tümör 5 cm veya daha küçük olup, bronşlara yakın lenf düğümlerine yayılmıştır. Alternatif olarak:
- Tümör 5 cm’den büyük ancak 7 cm’den küçük olabilir ve çevre dokulara yayılmıştır.
Evre 3: Daha Gelişmiş Yayılım
Evre 3A
Evre 3A, tümörün boyutunun 5 cm veya daha küçük olduğu, ancak kanserin soluk borusunun yanındaki lenf düğümlerine veya bronşların ayrıldığı bölgedeki lenf düğümlerine yayılabileceği bir aşamadır. Alternatif olarak:
- Tümör, 5 cm’den büyük olup bronşlara yakın lenf düğümlerine yayılmış olabilir.
- Kanser, diyafram, mediasten, kalp veya soluk borusuna yayılabilir.
Evre 3B
Evre 3B’ye geçildiğinde, tümörün boyutu 5 cm veya daha büyük olabilir ve kanser şu bölgelere yayılmıştır:
- Akciğerin karşı tarafındaki lenf düğümleri veya boynun alt kısmındaki lenf düğümleri.
- Aynı akciğerde birden fazla tümör olabilir.
Evre 3C
Evre 3C, tümörlerin 5 cm’den büyük olduğu veya akciğerin farklı loblarında birden fazla tümör bulunduğu evredir. Ayrıca, kanser karşı akciğer veya boynun alt kısmındaki lenf düğümlerine yayılabilir.
Evre 4: Uzak Metastaz
Evre 4, kanserin vücudun diğer bölgelerine yayıldığı evredir. Buna “metastatik küçük hücreli olmayan akciğer kanseri” denir.
Evre 4A
Evre 4A’ya geçtiğinde, aşağıdaki durumlardan biri gözlemlenir:
- Kanser diğer akciğere de sıçramış olabilir.
- Kanser, plevra veya perikard gibi çevre organlara yayılabilir.
- Akciğer dışında yeni bir tümör bulunabilir.
Evre 4B
Evre 4B, kanserin göğüs dışında iki veya daha fazla yeni tümör meydana getirmesiyle karakterizedir.
Tekrarlayan Küçük Hücreli Olmayan Akciğer Kanseri
Tekrarlayan akciğer kanseri, tedavi sonrasında kanserin geri dönmesi durumudur.
- Lokal Tekrar: Kanser, ilk başladığı yerde geri gelir.
- Bölgesel Tekrar: Kanser, yakın lenf düğümleri veya dokularda yeniden oluşur.
- Uzak Tekrar: Kanser, vücudun başka bir bölümüne yayılır.
Kanserin evresi, tedavi sürecinin yönlendirilmesinde ve hastanın prognozunun belirlenmesinde kritik bir faktördür.