Radyasyon tedavisi, kanser hücrelerini yok etmek amacıyla yüksek enerjili ışınlar veya parçacıklar kullanılarak yapılan bir tedavi yöntemidir. Retinoblastoma tedavisinde de bazen bu yöntem tercih edilir. Sağlık ekibi, çocuğunuzun kişisel ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak radyasyon tedavisinin türünü, dozunu ve uygulanma zamanını planlar. Çocuğunuz aynı zamanda diğer tedavi yöntemleriyle de tedavi edilebilir.
Radyasyon Tedavisinin Amaçları
Radyasyon tedavisi, retinoblastoma tedavisinde farklı amaçlarla uygulanabilir. Bunlar şunlardır:
- Vücuttaki kanser hücrelerini yok etmek
- İleri evre retinoblastomun ağrısını hafifletmek veya semptomlarını kontrol altına almak (palyatif tedavi)
Retinoblastoma Tedavisinde Kullanılan Radyasyon Yöntemleri
Retinoblastoma tedavisinde kullanılan bazı radyasyon tedavisi türleri şunlardır:
Plak Brakiterapi
Plak brakiterapi, iç radyasyon tedavisinin bir türüdür. Bu yöntemde radyoaktif bir madde kullanılır. Radyoaktif maddelerin küçük peletleri (tohumları), doğrudan göz küresine yerleştirilen bir plak veya disk içinde bulunur. Zamanla bu radyasyon kanser hücrelerini öldürür.
Bu işlem sırasında çocuğa genel anestezi uygulanır. Ameliyat öncesinde radyoaktif plak, göz küresine yerleştirilir ve skleraya dikişle sabitlenir. Plak tedavi edilen bölgeye yerleştirilir ve genellikle 2 ila 4 gün arasında yerinde kalır. Çocuk, plak çıkarılana kadar hastanede izlenir. Bu süre boyunca göz üzerine bir kalkan takılması gerekebilir.
Plak brakiterapisi için kullanılan bazı radyoaktif malzemeler şunlardır: iyot-125, rutenyum-106, iridyum-192 ve nadiren kobalt-60.
Dış Işın Radyoterapisi
Dış ışın radyoterapisi, bir makine tarafından radyasyonun göz yoluyla tümöre ve çevresindeki dokulara yönlendirilmesidir. Bu tür radyasyon tedavisi, genellikle çocuklarda, özellikle küçük yaşta uygulandığında ikinci kanser riskini artırabileceğinden, yaygın olarak tercih edilmez.
Ancak dış ışın radyoterapisi, aşağıdaki durumlarda uygulanabilir:
- Diğer tedavilere yanıt vermeyen büyük vitreus ekimi vakalarında
- Göz çıkarılmasının ardından, tümörün optik sinirin ötesinde kalması durumunda
Dış ışın radyoterapisi türleri şunlardır:
- Yoğunluk modülasyonlu radyasyon terapisi (IMRT): Bu, radyasyon ışınlarını şekillendirerek tedavi alanındaki farklı bölgelere farklı dozlar verir. BT taraması veya MRI ile tümörün 3B görüntüsü oluşturulur.
- Proton terapisi: Proton ışınları kullanılarak yapılan bir tedavi türüdür. Protonlar, x-ışınları yerine kullanılır ve daha az dokulara zarar verir. Ancak bu tür tedavi özel ekipman gerektirir.
- Stereotaktik radyocerrahi (SRS): Yüksek dozda radyasyonun tek bir seansta çok hassas bir şekilde iletilmesini sağlar. Bu tedavi, özellikle üçlü retinoblastom gibi karmaşık vakalarda kullanılır.
Radyasyon Tedavisinin Yan Etkileri
Her türlü tedavi gibi, radyasyon tedavisinin de yan etkileri olabilir. Ancak bu yan etkiler her çocuğun deneyimleyeceği şekilde farklıdır. Bazı çocuklar birçok yan etki yaşarken, diğerlerinde bu etkiler daha hafif olabilir.
Radyasyon tedavisi sırasında sağlıklı hücreleri korumak için çaba gösterilse de, sağlıklı hücrelere zarar verilebilir ve bu da yan etkilere yol açabilir. Yan etkiler tedavi sırasında, hemen sonrasında veya birkaç gün/hafta sonra görülebilir. Ayrıca, bazı geç yan etkiler aylar veya yıllar sonra ortaya çıkabilir. Çoğu yan etki kendiliğinden geçer veya tedaviyle iyileşebilir, ancak bazı yan etkiler uzun süre devam edebilir veya kalıcı olabilir.
Yaygın Yan Etkiler
Radyasyon tedavisinin yaygın yan etkileri şunlardır:
- Göz merceğinin bulanıklaşması (katarakt)
- Göz küresinin çökmesi veya göz kapağında değişiklik
- Kornea veya konjonktiva iltihabı
- Kuru gözler
- Retina hasarı (radyasyon retinopatisi)
- Gözden kanama
- Glokom (göz içi basıncının artması, körlüğe yol açabilir)
- Görme problemleri
- Tedavi edilen bölgelerde (örneğin kirpik veya kaş bölgesinde) saç dökülmesi
- Tükenmişlik
- Cilt sorunları
Geç Yan Etkiler
Radyasyon tedavisinin geç yan etkileri, tedavi sonrasında yıllar sonra bile ortaya çıkabilir. Bu yan etkiler, tedavi edilen bölgeye bağlı olarak farklılık gösterebilir. Retinoblastoma tedavisinin geç etkileri hakkında daha fazla bilgi edinmek, çocuğunuzun uzun vadede sağlık durumunu izlemek için önemlidir.
Yan Etkilerin İzlenmesi
Eğer çocuğunuzda radyasyon tedavisinin yan etkilerinden herhangi birini fark ederseniz, sağlık ekibinize bildirmeniz önemlidir. Erken dönemde bu yan etkiler hakkında bilgi vererek, çocuğunuzun bu sorunlarla başa çıkabilmesi için uygun tedavi yöntemlerine başvurulabilir.