Burun boşluğu ve paranazal sinüs kanseri tedavisi sonrası rehabilitasyon, hastanın günlük yaşamına uyum sağlamasında önemli bir rol oynar. İyileşme süreci, kanserin evresi, uygulanan tedavi türü, çıkarılan dokular ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişiklik gösterir. Bu süreçte hastaların karşılaşabileceği bazı zorluklar ve ihtiyaç duyabileceği destek alanları şunlardır:
- Fizyoterapi
- Konuşma terapisi ve yutma sorunları
- Koku alma duyusunun kaybı
- Görme değişiklikleri
- İşitmede değişiklikler
- Yüz proteziyle yaşamak
- Görünümde meydana gelen değişiklikler
Fizyoterapi
Fizyoterapi, kas gücünü ve hareket kabiliyetini korumaya veya yeniden kazanmaya yardımcı olur. Burun boşluğu ve paranazal sinüs kanseri sonrası iyileşme sürecinde önemli bir rol oynar.
Ağız Açma Egzersizleri
Radyasyon tedavisi sırasında ve sonrasında ağız açma egzersizleri yapılmalıdır. Bu egzersizler çene kaslarını güçlendirerek trismusun (çeneyi açmada zorluk) önlenmesine yardımcı olur.
Boyun Diseksiyonu Sonrası Fizyoterapi
Boyun diseksiyonu ameliyatı, boyun kaslarında zayıflık ve hareket kısıtlılığına neden olabilir. Ameliyat sonrası erken dönemde başlanan fizyoterapi, omuz ve boyun kaslarının güçlenmesini sağlayarak ağrıyı azaltabilir.
Konuşma Terapisi ve Yutma Sorunları
Cerrahi ve radyoterapi sonrası yutma ve konuşma güçlükleri sık görülen sorunlardandır. Konuşma terapistleri (SLP) bu alanda hastalara destek sağlar.
Yutma Güçlüğü
Tedavi öncesinde bir konuşma terapistine başvurmak, yutma fonksiyonlarını korumaya yönelik egzersizlerin öğrenilmesine yardımcı olabilir. Özellikle maksilla (üst çene) cerrahisi sonrası yiyecek ve sıvıların burun içine kaçmasını önlemek için terapistler çeşitli teknikler önerebilir.
Yutma Değerlendirmesi
Yutma sorunlarını daha iyi anlamak için özel bir röntgen (yutma değerlendirmesi) yapılabilir. Bu sayede terapist uygun yutma tekniklerini belirleyebilir.
Koku Alma Duyusunun Kaybı
Burun boşluğu ve paranazal sinüs kanseri tedavileri, koku alma duyusunun azalmasına veya kaybına (anosmi) neden olabilir. Bu durum geçici olabileceği gibi kalıcı da olabilir.
Koku Kaybının Nedenleri
- Tümörün hava akışını engellemesi
- Koku hücrelerinin veya sinirlerinin cerrahiyle çıkarılması
- Radyasyonun sinir veya hücrelere zarar vermesi
Anosmiyle Yaşamak
Koku alamamak, çevresel tehlikeleri fark etmeyi zorlaştırabilir. Bu nedenle evde çalışan duman dedektörleri bulundurulmalı ve kimyasallar dikkatli kullanılmalıdır.
Göz ve Görme Sorunları
Kanserin göz bölgesine yayılması veya radyoterapi sırasında optik sinirin etkilenmesi görme sorunlarına yol açabilir. Bazı durumlarda gözün çıkarılması gerekebilir.
Görme Değişiklikleriyle Baş Etme
- Derinlik algısı zayıflayabilir
- Etrafınızdaki nesnelere çarpabilirsiniz
- Gece araç kullanmak zorlaşabilir
Bu tür sorunlarla baş etmek için göz egzersizleri ve düzenli göz kontrolleri önerilir.
İşitmede Değişiklikler
Cerrahi ve radyoterapi sonrası geçici veya kalıcı işitme kaybı gelişebilir. Özellikle radyoterapinin neden olduğu işitme kayıpları kalıcı olma eğilimindedir.
İşitme Sorunlarıyla Başa Çıkma
- Gürültülü ortamlardan kaçınmak
- İletişim sırasında televizyonu veya radyoyu kapatmak
- İnsanlardan yüksek sesle konuşmalarını istemek
İşitme kaybı şüphesi durumunda odyolog ile görüşmek ve gerekirse işitme cihazı kullanmak faydalı olabilir.
Yüz Proteziyle Yaşamak
Bazı durumlarda rekonstrüktif cerrahi ile yeterli sonuç alınamazsa, yüz protezleri kullanılır. Bu protezler kişiye özel olarak tasarlanır.
Yüz Protezi Türleri
- Yapay burun
- Yapay göz
- Diş implantları veya takma dişler
Protezlerin kullanımı ve bakımı konusunda sağlık ekibiniz gerekli bilgilendirmeyi yapacaktır.
Görünüşte Meydana Gelen Değişiklikler
Cerrahi veya radyoterapi sonrası yüzde oluşan değişiklikler psikolojik olarak zorlayıcı olabilir. Plastik cerrahi ve protez uygulamaları bu değişikliklerin etkisini azaltmada yardımcı olur. Tedavi sonrası psikolojik destek almak da bu sürecin bir parçası olabilir.