Bir risk faktörü, bir hastalık veya kanser türü geliştirme olasılığını artıran durum, davranış veya kalıtsal özelliktir. Melanom cilt kanseri çoğu zaman birden fazla risk faktörünün birleşimiyle oluşur.
Melanom Riskinde Artış
Son 30 yılda, hem erkeklerde hem de kadınlarda melanom cilt kanseri vakaları artmıştır. Erkeklerde görülme oranı kadınlardan daha yüksektir. Melanom riski yaşla birlikte artar, ancak 15-29 yaş arası genç bireylerde de sıkça görülmektedir.
Lentigo Maligna ve Risk İlişkisi
Lentigo maligna, melanomun çok erken bir formudur (melanoma in situ). Tedavi edilmediğinde cildin daha derin katmanlarına yayılabilir. Melanom için geçerli olan bazı risk faktörleri lentigo malignaya da neden olabilir.
Melanom Cilt Kanseri Risk Faktörleri
Ultraviyole Radyasyon (UVR)
- UVR, melanom gelişiminde en önemli risk faktörüdür.
- Güneş ışığı ve bronzlaşma yatakları UVR kaynaklarıdır.
- Çocukluk veya ergenlik döneminde şiddetli güneş yanığı geçirmek, ileriki yaşlarda melanom riskini artırır.
- Güneş yanığı sayısı arttıkça, risk de artar.
Birçok Ben (Melanositik Nevüs)
- Çoğu insanın cildinde birkaç ben bulunur.
- Çok sayıda bene sahip olmak, melanom gelişme riskini artırır.
Atipik Benler (Displastik Nevüsler)
- 6 mm’den büyük, düzensiz şekilli ve belirsiz sınırlara sahip benlerdir.
- Farklı renk tonları içerebilir.
- Sayısı arttıkça, melanom riski de artar.
Doğuştan Melanositik Nevüsler
- Doğumda mevcut olan benlerdir.
- Boyutlarına göre sınıflandırılır (küçük, orta, büyük).
- Nevüs ne kadar büyükse, melanom gelişme riski de o kadar yüksektir.
Ailevi Atipik Çoklu Ben Melanom Sendromu (FAMMM)
- Kalıtsal bir durumdur.
- 50’den fazla atipik bene sahip bireylerde görülür.
- Melanom öyküsü olan bir veya daha fazla yakın akraba bulunur.
- Bu sendromu taşıyan bireylerde melanom riski oldukça yüksektir.
Diğer Kalıtsal Durumlar
Xeroderma Pigmentosum
- Güneş ışığını tolere edemeyen genetik bir rahatsızlıktır.
- Ciltte renk değişiklikleri, erken yaşlanma ve yüksek melanom riski görülür.
Werner Sendromu
- Erken yaşlanma ile karakterize kalıtsal bir durumdur.
- Melanom riski yüksektir, özellikle Japon kökenli bireylerde sık görülür.
Retinoblastoma
- Çocuklarda görülen kalıtsal bir göz kanseri
- RB1 gen mutasyonu taşınır.
- Bu genetik değişiklik, ileriki yaşlarda melanom riskini artırabilir.
Açık Renkli Cilt, Göz ve Saç
- Açık ten, sarı veya kızıl saç, mavi, yeşil veya gri göz rengine sahip bireylerde melanom riski yüksektir.
- Bu bireylerde melanin seviyesi düşüktür ve UVR’ye karşı daha hassastırlar.
- Özellikle erken yaşta şiddetli güneş yanığı geçirenler yüksek risk altındadır.
Kişisel Cilt Kanseri Öyküsü
- Daha önce melanom, bazal hücreli karsinom (BCC) veya skuamöz hücreli karsinom (SCC) geçirmiş bireylerde yeni bir melanom gelişme riski daha yüksektir.
Ailede Cilt Kanseri Öyküsü
- Bir veya daha fazla birinci derece akrabada melanom öyküsü olması riski artırır.
- Bu, hem genetik yatkınlık hem de benzer çevresel maruziyetlerden kaynaklanabilir.
CDKN2A Gen Mutasyonu
- CDKN2A geni, tümör baskılayıcı bir gendir.
- Bu gendeki kalıtsal mutasyonlar, melanom gelişme riskini artırır.
- Melanom öyküsü olan ailelerin yaklaşık %5 ila %25’inde bu mutasyon bulunabilir.
Zayıflamış Bağışıklık Sistemi
- Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler yüksek risk altındadır.
- HIV enfeksiyonu veya organ nakli sonrası bağışıklık baskılayıcı ilaçlar riski artırabilir.
Olası Risk Faktörleri
Bu faktörlerin melanomla ilişkisi araştırma aşamasındadır. Kesin bir bağlantı kurulmamıştır.
Melanokortin 1 Reseptörü (MC1R) Gen Mutasyonu
- Melanin üretimini etkileyen bir gen mutasyonudur.
- Bazı çalışmalarda melanom riskiyle ilişkilendirilmiştir.
İyonlaştırıcı Radyasyon
- Radyasyon tedavisi gibi kaynaklara maruz kalmak, bazı araştırmalarda melanomla ilişkilendirilmiştir.
Poliklorlu Bifeniller (PCB’ler)
- Endüstriyel kimyasallardır.
- Bu maddelere uzun süre maruz kalmanın, cilt kanseri riskiyle bağlantısı araştırılmaktadır.
PUVA Tedavisi
- Psoralen + UVA ışığı kullanılarak yapılan tedavi
- Özellikle sedef hastalığında kullanılır. Uzun süreli uygulamalarda melanom riski artabilir.
Uzun Yetişkin Boyu
- Bazı çalışmalarda uzun boylu bireylerde melanom riskinin daha yüksek olduğu öne sürülmüştür.