Nöroendokrin tümörlerin (NET) teşhisi, genellikle semptomlar nedeniyle doktora başvuru ile başlar. NET tanısı karmaşık olabilir çünkü bu tümörler yavaş büyür ve semptomları başka hastalıklarla benzerlik gösterebilir. Bu nedenle tanı sürecinde birçok test ve yöntem kullanılır.
Sağlık Geçmişi ve Fiziksel Muayene
Sağlık Geçmişi
Doktorunuz semptomlarınızı, risk faktörlerinizi ve aile geçmişinizi öğrenmek için sorular sorar. Özellikle şu durumlar sorgulanır:
- NET ile ilgili semptomlar
- Çoklu endokrin neoplazi tip 1 (MEN1) gibi genetik rahatsızlıklar
- Sigara kullanımı
- Ailede NET öyküsü ve diğer kanserler
Fiziksel Muayene
Doktor aşağıdaki kontrolleri yapabilir:
- Kan basıncını ölçmek
- Karında büyümüş organları tespit etmek
- Akciğerleri dinlemek
Laboratuvar Testleri
Tam Kan Sayımı (CBC)
Kırmızı ve beyaz kan hücreleri ile trombositlerin sayısını ölçer. Anemi gibi sorunları ortaya çıkarabilir.
Kan Kimyası Testleri
- Elektrolit paneli: Kas ve organ fonksiyonlarını kontrol eder
- Kan şekeri: Pankreas sorunları veya Cushing sendromu gibi durumları gösterebilir
Biyokimyasal Belirteçler
NET tanısında kullanılan bazı belirteçler:
- Kromogranin A (CgA): Yüksek seviyeleri NET varlığına işaret edebilir
- 5-HIAA: İdrarda ölçülür, karsinoid sendromu gösterebilir
Semptomlara göre test edilen diğer belirteçler:
- Kalsitonin
- Kortizol
- ACTH
- Gastrin
- Glukagon
- İnsülin
- Somatostatin
- VIP
- Pankreas polipeptidi
- Metanefrinler
Görüntüleme Yöntemleri
Ultrason
Karın bölgesindeki tümörleri ve anormallikleri saptamak için kullanılır. Ekokardiyogram ile kalpte karsinoid sendromuna bağlı hasarlar araştırılabilir.
Bilgisayarlı Tomografi (BT)
3 boyutlu görüntüler sunar. Tümörün yerini ve yayılımını tespit etmek, ameliyat planlamak ve biyopsi için rehberlik amacıyla kullanılır.
Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI)
BT’ye alternatif olarak kullanılabilir. Özellikle karaciğer ve omurga gibi bölgelerin görüntülenmesinde tercih edilir.
Oktreotid Taraması
Radyoaktif oktreotid maddesi ile yapılan bu tarama, somatostatin reseptörlerini taşıyan NET hücrelerini görüntüler. OctreoScan olarak da bilinir.
MIBG Taraması
Metaiodobenzylguanidine (MIBG) adlı madde ile belirli tümör türlerinin yerini saptamak için kullanılır. Özellikle feokromositoma tanısında etkilidir.
PET Taraması
Tümör hücrelerinin metabolik aktivitelerini ölçer. NET’in yayılımını ve diğer görüntüleme yöntemlerinin yetersiz kaldığı durumları belirlemek için kullanılır.
Baryum Testleri
- Üst GI serisi: Yemek borusu, mide ve ince bağırsağın ilk kısmı incelenir
- Baryumlu lavman: Kalın bağırsak değerlendirilir
Endoskopi Yöntemleri
Vücudun içini incelemek için ışıklı, esnek tüplerle yapılan işlemlerdir:
- Üst GI endoskopisi
- Kolonoskopi
- Bronkoskopi
Gerekirse endoskopik ultrason ile birlikte yapılabilir.
Biyopsi Türleri
NET tanısını doğrulamak için kullanılan biyopsiler:
- İnce iğne aspirasyonu (FNA)
- Çekirdek biyopsisi
- Endoskopik biyopsi
Alınan örnekler laboratuvarda incelenir ve patolojik değerlendirme yapılır.
Kemik Taraması
Kemiklere yayılmış NET olup olmadığını tespit etmek için radyoaktif maddelerle yapılan bir görüntüleme yöntemidir.