Radyasyon tedavisi, kanser hücrelerini yok etmek amacıyla yüksek enerjili ışınlar veya parçacıklar kullanılarak uygulanan bir tedavi yöntemidir. Ağız kanseri tedavisinde tek başına ya da diğer yöntemlerle birlikte kullanılabilir. Radyasyonun tipi, dozu ve uygulama şekli hastanın özel durumuna göre planlanır.
Radyasyon Tedavisinin Avantajları
- Ağız yapısının ve işlevlerinin korunmasını sağlayabilir
- Genel anesteziye ihtiyaç duyulmaz
- Tedavi başarısız olursa kurtarma ameliyatı yapılabilir
Radyasyon Tedavisinin Dezavantajları
- Yan etkiler görülebilir
- Büyük tümörlerde cerrahi kadar etkili olmayabilir
- Radyasyon sonrası cerrahi işlemler daha zor ve risklidir
Ne Zaman Radyasyon Tedavisi Uygulanır?
Ameliyat Sonrası
Ameliyat sonrasında, geride kalabilecek kanser hücrelerini yok etmek ve nüks riskini azaltmak amacıyla radyasyon tedavisi uygulanabilir.
Ana Tedavi Yöntemi Olarak
Ameliyatın mümkün olmadığı durumlarda ağız kanserinin ana tedavisi olarak radyasyon tercih edilebilir.
Yüksek Tekrarlama Riski Olan Durumlar
Aşağıdaki özelliklere sahip tümörlerde radyasyon sıklıkla kullanılır:
- Büyük tümörler
- Yakın veya pozitif cerrahi sınırlar
- Perinöral invazyon (sinir etrafına yayılım)
- Lenfovasküler invazyon (damar veya lenf yolu ile yayılım)
- İki veya daha fazla pozitif lenf nodu
- Ekstrakapsüler genişleme (lenf nodu dışına yayılım)
- 3 cm’den büyük lenf nodlarında kanser
Kemoradyasyon
Radyasyon tedavisi bazen kemoterapi ile birlikte uygulanır ve buna kemoradyasyon adı verilir. Bu yöntemde iki tedavi aynı dönemde gerçekleştirilir.
Radyasyon Tedavisinin Amaçları
- Vücuttaki kanser hücrelerini yok etmek
- Cerrahi ya da kemoterapiden önce tümörü küçültmek (neoadjuvan tedavi)
- Diğer tedavilerden sonra kalan hücreleri temizlemek (adjuvan tedavi)
- İleri evre ağız kanserinde semptomları azaltmak (palyatif tedavi)
Tedavi Öncesi Hazırlık
- Diş muayenesi yaptırılmalı ve gerekli işlemler tamamlanmalıdır
- Sigara bırakılmalıdır çünkü sigara tedavinin etkinliğini azaltır ve yan etkileri artırır
Ağız Kanserinde Kullanılan Radyasyon Tedavisi Türleri
Dıştan Radyasyon Tedavisi
Radyasyon makinesi, radyasyonu cilt yoluyla tümöre yönlendirir. Kullanılan teknikler şunlardır:
3D Konformal Radyasyon Terapisi (3D-CRT)
MRI görüntüleri ile tümörün şekli haritalanır ve farklı yönlerden zayıf dozda radyasyon ışınları hedeflenir. Toplamda tümöre yüksek doz uygulanır.
Yoğunluk Modülasyonlu Radyasyon Terapisi (IMRT)
Radyasyon farklı açılardan verilir ve ışınların gücü ayarlanabilir. Tümöre yüksek doz, çevre dokuya düşük doz uygulanır.
Volumetrik Modüle Edilmiş Ark Terapisi (VMAT)
Makine hastanın etrafında dönerken radyasyon uygulanır. 3D görüntüleme sayesinde hedefleme daha hassas yapılır ve tedavi süresi daha kısadır.
Brakiterapi (Dahili Radyasyon Terapisi)
Radyoaktif izotoplar tümörün içine ya da yakınına yerleştirilir. Özellikle ağız içindeki küçük tümörlerde etkilidir. İki farklı şekilde uygulanır:
İnterstisyel Brakiterapi
İnce iğnelerle radyoaktif madde doğrudan tümöre iletilir.
Ağız İçi Koni
Ağız içine yerleştirilen koni aracılığıyla radyasyon verilir.
Brakiterapi, dıştan radyasyon tedavisiyle birlikte de uygulanabilir.
Yan Etkiler
Tedavi sürecinde herkes farklı yan etkiler yaşayabilir. Yan etkiler tedavi sırasında, hemen sonra veya aylar sonra ortaya çıkabilir. Bazıları geçici iken bazıları kalıcı olabilir.
Yaygın Yan Etkiler
- Tükenmişlik
- Cilt problemleri
- Ağız yaraları, kuruluk, yutma güçlüğü
- Enfeksiyon
- Tat değişiklikleri
- İştah azalması
- Mide bulantısı ve kusma
- Saç dökülmesi
- Kulak ağrısı veya işitme kaybı
- Ses değişiklikleri
- Diş sorunları
- Trismus (çeneyi açmada zorluk)
- Görme bozuklukları
- Tiroid bozuklukları
- Sinir hasarı
- Çene kemiği hasarı (osteoradionekroz)
Yan etkiler yaşandığında, bu durumu sağlık ekibinize bildirmek önemlidir. Erken müdahale ile çoğu yan etkinin şiddeti azaltılabilir veya tamamen kontrol altına alınabilir.