Hedefli tedavi, kanser hücrelerinde bulunan veya hücre içindeki belirli molekülleri hedef alarak tedavi yapmayı amaçlayan bir tedavi yöntemidir. Bu moleküller, hücrelerin büyümesini ve bölünmesini sağlayan sinyallerin iletilmesine yardımcı olur. Hedefli tedavi, kanser hücrelerinin büyümesini ve yayılmasını durdurarak sağlıklı hücrelere verilen zararı minimuma indirir. Hedefli terapi, moleküler hedefli terapi olarak da bilinir.
Hedefli Tedavi Tiroid Kanseri İçin Nasıl Kullanılır?
Tiroid kanserinde hedefli tedavi, kanserin türüne ve evresine bağlı olarak uygulanabilir. Hedefli tedavi, genellikle kanserin bazı tiplerinde kullanılmakta olup, kanser hücrelerinin daha spesifik hedeflenmesine olanak tanır.
Hedefli tedavi şu amaçlarla kullanılabilir:
- Lokal olarak ilerlemiş veya metastatik tiroid kanserinin bazı türlerini tedavi etmek
- Diğer tedavilere yanıt vermeyen veya tedaviden sonra tekrar eden tiroid kanserini tedavi etmek
- İleri evre tiroid kanserinin ağrısını hafifletmek veya semptomlarını kontrol altına almak (palyatif tedavi)
Tiroid Kanseri İçin Kullanılan Hedefli Tedavi Türleri
Tiroid kanseri tedavisinde farklı hedefli tedavi yöntemleri kullanılmaktadır. Aşağıda, tiroid kanseri için kullanılan bazı hedefli tedavi türlerini bulabilirsiniz:
Multikinaz İnhibitörleri
Kinazlar, hücrelerin büyümesini ve yeni kan damarları oluşturmasını sağlayan sinyaller gönderen hücre yüzeyi proteinleridir. Multikinaz inhibitörleri, kanser hücrelerinin büyümesini ve yayılmasını engellemeye yardımcı olan farklı kinazların etkisini durdurur. Bu tedavi türü, genellikle ağız yoluyla (oral) hap şeklinde verilir ve genellikle hastalık ilerleyene kadar uygulanır.
Papiller veya foliküler tiroid kanseri tedavisinde kullanılan multikinaz inhibitörleri şunlardır:
- Sorafenib (Nexavar)
- Lenvatinib (Lenvima)
Medüller tiroid kanseri tedavisinde kullanılan multikinaz inhibitörleri ise:
- Vandetanib (Caprelsa)
- Cabozantinib (Cabometyx)
RET İnhibitörleri
Papiller ve foliküler tiroid kanserlerinde RET geninde değişiklikler meydana gelir. Bu değişiklikler, kanser hücrelerinin aşırı RET kinaz proteini üretmesine neden olur ve bu da hücrelerin büyümesini tetikler. RET inhibitörleri, bu proteine hedef alarak kanserin büyümesini engeller. RET inhibitörleri genellikle ağız yoluyla alınır.
Tiroid kanseri tedavisinde kullanılan bazı RET inhibitörleri şunlardır:
- Selperkatinib (Retevmo): RET gen mutasyonu taşıyan medüller, anaplastik veya ileri papiller tiroid kanserleri için kullanılır.
- Pralsetinib (Gavreto): Medüller tiroid kanseri tedavisinde kullanılır.
NTRK İnhibitörleri
Bazı tiroid kanserlerinde, kanser hücrelerinin büyümesini tetikleyen NTRK genlerinde mutasyonlar olabilir. NTRK inhibitörleri, bu genler tarafından üretilen anormal proteinleri hedef alır ve bu proteinlerin etkisini durdurur. NTRK inhibitörleri ağız yoluyla alınır.
Tiroid kanserinde kullanılan bazı NTRK inhibitörleri şunlardır:
- Larotrektinib (Vitrakvi)
- Entrectinib (Rozlytrek)
BRAF ve MEK İnhibitörleri
Bazı anaplastik tiroid kanserlerinde BRAF geninde değişiklikler bulunur. MEK geni, BRAF geniyle birlikte çalışır, bu nedenle MEK inhibitörleri de BRAF geninde değişiklikler olan kanserlerin tedavisinde etkilidir.
Tiroid kanseri tedavisinde kullanılan BRAF ve MEK inhibitörleri şunlardır:
- Dabrafenib (Tafinlar)
- Trametinib (Mekinist)
Hedefli Tedavinin Yan Etkileri
Hedefli tedavi yöntemlerinin yan etkileri, kullanılan ilaçlara, ilaçların kombinasyonuna, dozajlara ve genel sağlık durumuna bağlı olarak değişebilir. Hedefli tedavi sırasında karşılaşabileceğiniz yan etkiler hakkında bilgi almak önemlidir. Erken dönemde yan etkilerle ilgili sağlık ekibinize bildirimde bulunarak, bu sorunlarla başa çıkma yöntemleri hakkında rehberlik alabilirsiniz.
Tiroid kanseri tedavisinde kullanılan hedefli tedavi ilaçlarının yaygın yan etkileri şunlardır:
Multikinaz İnhibitörlerinin Yan Etkileri
- Yorgunluk
- Cilt döküntüleri
- İştahsızlık
- İshal
- Mide bulantısı
- Yüksek tansiyon
- Karıncalanma, uyuşma ve el-ayak sendromu (ellerde ve ayaklarda deri dökülmesi)
- Tümör lizis sendromu
RET İnhibitörlerinin Yan Etkileri
- Ağız kuruluğu
- İshal veya kabızlık
- Yüksek tansiyon
- Yorgunluk
- Ellerde veya ayaklarda şişlik
- Cilt döküntüleri
- Yüksek kan şekeri seviyeleri
- Düşük beyaz kan hücresi sayısı
- Düşük kan trombositleri
NTRK İnhibitörlerinin Yan Etkileri
- Baş dönmesi
- Yorgunluk
- Bulantı
- Kusma
- Kabızlık
- Kilo artışı
- İshal
BRAF ve MEK İnhibitörlerinin Yan Etkileri
- Ciltte değişiklikler, kızarıklık, kaşıntı ve güneşe karşı hassasiyet
- Baş ağrıları
- Ateş ve titreme
- Eklem veya kas ağrıları
- Yorgunluk
- Öksürük
- Saç dökülmesi
- Mide bulantısı
- İshal
- Yüksek tansiyon
Hedefli tedavi sırasında herhangi bir yan etki ile karşılaşırsanız, bu durumu sağlık ekibinize bildirmeniz önemlidir.