Kemoterapi, kanser hücrelerini yok etmek için antikanser (sitotoksik) ilaçlar kullanarak yapılan bir tedavi yöntemidir. Çocukluk çağı non-Hodgkin lenfoma (NHL) tedavisinde kemoterapi, ana tedavi seçeneğidir. Sağlık ekibi, kemoterapinin ilaçlarını, dozlarını ve programlarını planlamak için NHL türünü, evresini, risk grubunu ve çocuğun kişisel ihtiyaçlarını dikkate alacaktır. Çocuğunuz ayrıca başka tedaviler de alabilir.
Kemoterapi Neden Uygulanır?
Kemoterapi, çocukluk çağı NHL’sinin tedavisinde çeşitli amaçlarla uygulanabilir. Çocuğunuzun kemoterapi almasının başlıca sebepleri şunlardır:
- Vücuttaki kanser hücrelerini yok etmek
- Kanser hücrelerinin beyne ve omuriliğe (merkezi sinir sistemi – MSS) yayılmasını önlemek
- Kök hücre nakline hazırlık sağlamak
Kemoterapi genellikle sistemik bir tedavi olarak uygulanır. Bu, ilaçların kan dolaşımı yoluyla vücudun her yerine ulaşarak kanser hücrelerini hedef alması anlamına gelir. Kemoterapi ilaçları genellikle bir damara iğneyle (intravenöz) verilir. Ayrıca, çocuğunuzun kemoterapi tedavisinin yoğunluğu arttıkça, ilaçları güvenli bir şekilde vermek için santral venöz kateter adı verilen özel bir cihaz kullanılabilir.
Bazı durumlarda kemoterapi bölgesel bir tedavi olarak da uygulanabilir. Bu tür tedavi, vücudun belirli bir bölgesine odaklanarak yapılır. Örneğin, NHL’nin MSS’ye yayılmasını engellemek ya da MSS’ye yayılmış NHL’yi tedavi etmek amacıyla intratekal kemoterapi uygulanabilir. İntratekal kemoterapi, beyin-omurilik sıvısı içeren boşluklara lomber ponksiyon yoluyla verilir.
Çocukluk Çağı NHL’sinde Kullanılan Kemoterapi İlaçları
Çocukluk çağı NHL’si tedavisinde kullanılan başlıca kemoterapi ilaçları şunlardır:
- Siklofosfamid (Procytox)
- Doksorubisin (Adriamisin)
- Vinkristin (Oncovin)
- Sitarabin (Cytosar)
- Metotreksat
- Prednizon
- Deksametazon (Decadron, Dexasone)
- Daunorubisin (Cerubidin, daunomisin)
- Asparaginaz (Kidrolaz)
- Etoposid (Vepesid, VP-16)
- Merkaptopurin (Pürinol)
- Ifosfamid (Ifex)
- Lökovorin (folinik asit)
- Tioguanin (Lanvis)
- Vinblastin
Kemoterapi ile birlikte rituksimab (Rituxan) gibi hedeflenmiş tedaviler de kullanılabilir.
İntratekal kemoterapi için kullanılan ilaçlar ise şunlardır:
- Metotreksat
- Sitarabin
- Hidrokortizon
Eğer çocuğunuz daha önceki tedavilere yanıt vermemişse veya kanser tekrar etmişse, şu ilaç kombinasyonları kullanılabilir:
- Ifosfamid, karboplatin, etoposid ve rituksimab
- Ifosfamid, karboplatin ve etoposid
- Deksametazon, etoposid, sisplatin, sitarabin ve asparaginaz
- Vinblastin
Kemoterapinin Yan Etkileri
Kemoterapi, kanser hücrelerini öldürürken sağlıklı hücrelere de zarar verebilir ve bu da yan etkilere yol açabilir. Çocukluk çağı NHL’si için uygulanan kemoterapi tedavisinin yan etkileri, tedavi sırasında, hemen sonrasında veya birkaç gün ya da hafta sonra görülebilir. Bazen yan etkiler, kemoterapinin bitiminden aylar veya yıllar sonra da gelişebilir. Çoğu yan etki zamanla geçer veya tedavi edilebilir, ancak bazıları uzun süreli veya kalıcı olabilir.
Çocukların vücutları, kemoterapiyi genellikle yetişkinlerden daha iyi tolere eder. Çocuklar çoğunlukla daha az şiddetli yan etkiler yaşar ve çoğu zaman yetişkinlere göre daha hızlı iyileşirler. Ancak yine de her çocuğun deneyimi farklıdır ve yan etkilerin şiddeti, kullanılan ilaçların türüne, dozajına ve çocuğun genel sağlığına bağlı olarak değişir.
Yaygın Yan Etkiler
Çocukluk çağı NHL’si için kullanılan kemoterapi ilaçlarının bazı yaygın yan etkileri şunlar olabilir:
- Tümör lizis sendromu
- Kemik iliği baskılanması (düşük trombosit sayısı, düşük beyaz kan hücresi sayısı ve anemi)
- Saç dökülmesi
- Ağız veya boğaz ağrısı
- İştahsızlık ve tat değişiklikleri
- Mide bulantısı ve kusma
- İshal
- Kilo kaybı veya kilo alımı
- Tükenmişlik
- Kabızlık
- Cilt sorunları
- Periferik sinir hasarı
Bazı durumlarda kemoterapi tedavisi çok yoğun olabilir ve çocuğun bağışıklık sistemi zayıflayabilir. Bu da ciddi enfeksiyon riskini artırabilir ve çocuğun hastanede uzun süre kalmasını gerektirebilir.
Geç Yan Etkiler
Çocukluk çağı NHL’si tedavisinden aylar veya yıllar sonra, kemoterapinin geç yan etkileri de görülebilir. Geç yan etkiler hakkında daha fazla bilgi almak için sağlık ekibinizle görüşmek önemlidir.
Yan Etkilerin Yönetimi
Çocuğunuzun kemoterapiden kaynaklanan yan etkileri varsa, bunları sağlık ekibine bildirmeniz önemlidir. Yan etkiler ne kadar erken bildirilirse, çocuğunuzun bunlarla başa çıkmasına yardımcı olmak için o kadar erken müdahale edilebilir. Çocuğunuzun tedavi sürecinde en iyi sonuçları alabilmesi için sağlık ekibi ile düzenli iletişimde olmanız gerekmektedir.
Sonuç
Kemoterapi, çocukluk çağı non-Hodgkin lenfoması tedavisinde yaygın olarak kullanılan ve etkin sonuçlar sağlayan bir yöntemdir. Ancak, kemoterapi sürecinde yan etkiler ortaya çıkabilir. Bu yan etkiler, tedavi sürecinin izlenmesi ve yönetilmesi gereken önemli bir unsurdur. Çocuğunuzun tedavi sürecinde sağlıklı bir ilerleme kaydedebilmesi için tüm yan etkiler ve tedavi yöntemleri hakkında sağlık ekibinizle düzenli olarak iletişimde olmanız önemlidir.